CBAM 2024 – Jak przygotować się do weryfikacji raportów emisyjnych i przeprowadzić audyt dostawców spoza UE?

04.12.2025

Mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2 (Carbon Border Adjustment Mechanism – CBAM) wprowadzony przez Unię Europejską stanowi jedno z największych wyzwań dla importerów towarów spoza UE w ostatnich latach. Wraz z rozpoczęciem fazy przejściowej, która potrwa do końca 2025 roku, przedsiębiorcy stają przed koniecznością przygotowania kwartalnych raportów emisyjnych oraz przeprowadzenia dokładnego audytu swoich dostawców spoza UE. Nieprawidłowości w tym zakresie mogą skutkować poważnymi konsekwencjami finansowymi i prawnymi.

Jako radca prawny specjalizujący się w przestępczości podatkowej i kwestiach celno-skarbowych, codziennie spotykam się z przedsiębiorcami, którzy nie są świadomi skali zmian, jakie niesie ze sobą CBAM. Wielu z nich błędnie zakłada, że nowe regulacje ich nie dotyczą lub że przygotowanie do nich można odłożyć na później. Nic bardziej mylnego – już teraz organy skarbowe intensyfikują działania kontrolne w tym obszarze, a nieznajomość przepisów nie stanowi usprawiedliwienia dla ich nieprzestrzegania.

Czym dokładnie jest CBAM i kogo dotyczy?

CBAM to mechanizm dostosowywania cen na granicach wprowadzony przez UE, mający na celu zapobieganie tzw. „ucieczce emisji CO2” i wyrównanie warunków konkurencji między producentami unijnymi a importerami. Dotyczy on obecnie pięciu głównych sektorów: cementu, energii elektrycznej, nawozów, żelaza i stali oraz aluminium.

Każdy przedsiębiorca importujący te towary spoza UE jest zobowiązany do składania raportów CBAM, w których deklaruje wielkość emisji związanych z produkcją importowanych towarów. Co istotne, mechanizm obejmuje zarówno emisje bezpośrednie (powstałe podczas produkcji) jak i pośrednie (związane np. z energią elektryczną wykorzystaną w procesie wytwarzania).

Wbrew powszechnemu przekonaniu, CBAM dotyczy nie tylko dużych importerów, ale wszystkich podmiotów sprowadzających towary z wymienionych sektorów, niezależnie od skali działalności.

Jakie obowiązki sprawozdawcze czekają importerów w okresie przejściowym?

Okres przejściowy CBAM, trwający od 1 października 2023 do 31 grudnia 2025 roku, nakłada na importerów obowiązek kwartalnego raportowania. Raporty emisyjne muszą zawierać szczegółowe informacje o wielkości importu oraz związanych z nim emisjach gazów cieplarnianych, zarówno bezpośrednich jak i pośrednich.

Pierwszy raport za IV kwartał 2023 roku musiał zostać złożony do 31 stycznia 2024. Kolejne raporty należy składać w terminie miesiąca od zakończenia każdego kwartału. Warto podkreślić, że w fazie przejściowej nie ma jeszcze obowiązku zakupu certyfikatów CBAM, jednak rzetelne raportowanie jest kluczowe dla uniknięcia kar.

Raporty składa się za pośrednictwem rejestru CBAM prowadzonego przez Komisję Europejską. Wymaga to wcześniejszej rejestracji w systemie i uzyskania statusu zadeklarowanego zgłaszającego CBAM.

Jak przeprowadzić skuteczny audyt dostawców spoza UE?

Jednym z najważniejszych elementów przygotowania do CBAM jest dokładny audyt dostawców spoza Unii Europejskiej. Audyt ten powinien obejmować kilka kluczowych obszarów:

• Weryfikację danych o emisjach deklarowanych przez dostawcę
• Sprawdzenie metodologii obliczania śladu węglowego
• Ocenę kompletności i wiarygodności dokumentacji
• Analizę ryzyka związanego z poszczególnymi dostawcami

Warto pamiętać, że to importer ponosi odpowiedzialność za prawdziwość danych zawartych w raportach CBAM. Jeśli dostawca nie jest w stanie dostarczyć wiarygodnych informacji o emisjach, konieczne może być zastosowanie wartości domyślnych określonych w rozporządzeniu CBAM, które są zwykle mniej korzystne dla importera.

Na co zwrócić szczególną uwagę podczas weryfikacji raportów emisyjnych?

Weryfikacja raportów emisyjnych to proces złożony i wymagający specjalistycznej wiedzy. Kluczowe obszary, na które należy zwrócić uwagę, to:

Po pierwsze, metodologia obliczania emisji – należy sprawdzić, czy jest ona zgodna z wytycznymi Komisji Europejskiej i czy uwzględnia wszystkie istotne źródła emisji. Po drugie, kompletność danych – czy uwzględniono wszystkie procesy produkcyjne i wszystkie importowane towary objęte CBAM. Wreszcie, spójność danych – czy informacje o emisjach są spójne z innymi danymi, takimi jak wielkość produkcji czy zużycie energii.

W przypadku wątpliwości warto skonsultować się z ekspertem lub skorzystać z profesjonalnej pomocy prawnej. Kancelaria Kopeć Zaborowski Adwokaci i Radcowie Prawni oferuje kompleksowe wsparcie w zakresie CBAM, od audytu dostawców po reprezentację w postępowaniach kontrolnych.

Jakie konsekwencje grożą za nieprawidłowe raportowanie CBAM?

Nieprawidłowości w raportowaniu CBAM mogą skutkować poważnymi sankcjami. Kary administracyjne za niezłożenie raportu w terminie lub podanie nieprawdziwych informacji mogą sięgać nawet 50 euro za tonę niezgłoszonych emisji, a w przypadku powtarzających się naruszeń – nawet więcej.

Ponadto, organy skarbowe mogą przeprowadzić kontrolę celno-skarbową ukierunkowaną na weryfikację prawidłowości raportowania CBAM. W przypadku wykrycia nieprawidłowości, poza karami administracyjnymi, możliwe jest również wszczęcie postępowania karno-skarbowego wobec osób odpowiedzialnych za składanie raportów.

W skrajnych przypadkach, systematyczne naruszanie przepisów CBAM może prowadzić do zakazu importu określonych towarów lub utraty statusu zadeklarowanego zgłaszającego.

Jak przygotować firmę do kontroli celno-skarbowej w zakresie CBAM?

Kontrola celno-skarbowa ukierunkowana na CBAM to nowy obszar działań organów skarbowych, ale już teraz można przewidzieć jej główne obszary zainteresowania. Kluczowe jest przygotowanie odpowiedniej dokumentacji potwierdzającej dane zawarte w raportach emisyjnych, w tym:

• Deklaracji dostawców dotyczących emisji CO2
• Dokumentacji technicznej procesów produkcyjnych
• Dowodów zakupu energii elektrycznej i jej źródeł
• Metodologii obliczeń emisji bezpośrednich i pośrednich

Warto również przygotować wewnętrzną procedurę gromadzenia i weryfikacji danych na potrzeby CBAM oraz wyznaczyć osoby odpowiedzialne za ten obszar. Odpowiednie przygotowanie dokumentacji znacząco ułatwi przebieg kontroli i zminimalizuje ryzyko negatywnych ustaleń.

Jak zoptymalizować łańcuch dostaw w kontekście CBAM?

CBAM może istotnie wpłynąć na opłacalność importu z krajów o wysokiej emisyjności produkcji. Dlatego już teraz warto rozważyć optymalizację łańcucha dostaw pod kątem śladu węglowego. Możliwe działania obejmują:

Dywersyfikację źródeł dostaw i poszukiwanie dostawców o niższej emisyjności produkcji, negocjacje z obecnymi dostawcami w zakresie wdrożenia technologii niskoemisyjnych, a także rozważenie przeniesienia części produkcji do UE lub krajów o podobnych standardach emisyjnych.

Kluczowe jest strategiczne podejście do CBAM – mechanizm ten będzie miał coraz większy wpływ na konkurencyjność importu, szczególnie po zakończeniu okresu przejściowego, gdy rozpocznie się pobór opłat za emisje.

Jak przygotować się do pełnego wdrożenia CBAM po okresie przejściowym?

Od 1 stycznia 2026 roku rozpocznie się pełne wdrożenie CBAM, co oznacza konieczność zakupu certyfikatów CBAM odpowiadających emisjom związanym z importowanymi towarami. Cena certyfikatów będzie odpowiadać cenie uprawnień do emisji w systemie EU ETS, co może istotnie wpłynąć na konkurencyjność importu.

Aby przygotować się do tej zmiany, warto już teraz:

1. Dokonać analizy wpływu kosztów CBAM na rentowność importu
2. Wdrożyć systemy monitorowania emisji u kluczowych dostawców
3. Rozważyć renegocjację długoterminowych kontraktów z uwzględnieniem kosztów CBAM
4. Przygotować strategię zakupową certyfikatów CBAM

Świadome przygotowanie do pełnego wdrożenia CBAM może stać się przewagą konkurencyjną i pozwolić na optymalizację kosztów w długim terminie.

Jakie wsparcie prawne jest niezbędne przy wdrażaniu procedur CBAM?

Wsparcie prawne w zakresie CBAM jest kluczowe dla minimalizacji ryzyka związanego z nowymi obowiązkami. Doradztwo powinno obejmować zarówno aspekty formalne (procedury, dokumentacja, terminy), jak i merytoryczne (metodologia obliczeń, weryfikacja danych).

Profesjonalne kancelarie, takie jak Kopeć Zaborowski Adwokaci i Radcowie Prawni, oferują kompleksowe wsparcie w obszarze CBAM, w tym przygotowanie procedur wewnętrznych, weryfikację raportów emisyjnych przed ich złożeniem, reprezentację podczas kontroli celno-skarbowych oraz doradztwo w zakresie optymalizacji procesów związanych z CBAM.

Biorąc pod uwagę złożoność mechanizmu CBAM i potencjalne konsekwencje nieprzestrzegania przepisów, inwestycja w profesjonalne doradztwo prawne jest w pełni uzasadniona i może przynieść wymierne korzyści w postaci uniknięcia kar i optymalizacji procesów.

Podsumowanie – jak skutecznie zarządzać ryzykiem związanym z CBAM?

CBAM to mechanizm, który na trwałe zmieni warunki importu towarów do UE. Skuteczne zarządzanie ryzykiem w tym obszarze wymaga podejścia wielowymiarowego, obejmującego:

• Budowę kompetencji wewnętrznych w zakresie raportowania emisji
• Regularne audyty dostawców spoza UE
• Wdrożenie odpowiednich procedur gromadzenia i weryfikacji danych
• Strategiczne planowanie łańcucha dostaw z uwzględnieniem kosztów CBAM
• Współpracę z profesjonalnymi doradcami prawnymi i podatkowymi

Przedsiębiorcy, którzy proaktywnie podejdą do wyzwań związanych z CBAM, nie tylko zminimalizują ryzyko kar i sankcji, ale mogą również przekuć nowe regulacje w przewagę konkurencyjną poprzez optymalizację procesów i łańcucha dostaw.

Bibliografia

• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/956 z dnia 10 maja 2023 r. ustanawiające mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2
• Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2023/1773 z dnia 19 lipca 2023 r. określające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia (UE) 2023/956
• Wytyczne Komisji Europejskiej dotyczące metodologii obliczania emisji w ramach CBAM, październik 2023
• Ustawa z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o systemie handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych oraz niektórych innych ustaw
• „CBAM – wyzwania i szanse dla importerów” – publikacja Ministerstwa Finansów, grudzień 2023