Jakie zmiany w przepisach celno-skarbowych dotyczących transakcji międzynarodowych należy śledzić w nadchodzących latach?

08.01.2026

Zmiany w przepisach celno-skarbowych dotyczących transakcji międzynarodowych to przede wszystkim nowe lub modyfikowane obowiązki importera i eksportera w obszarze klasyfikacji taryfowej, wartości celnej, pochodzenia towarów, rozliczeń VAT w imporcie, raportowania oraz kontroli zgodności w łańcuchu dostaw. Dla biznesu oznacza to ryzyko korekt należności celnych i podatkowych, wstrzymania odpraw, odpowiedzialności członków zarządu oraz kosztów operacyjnych związanych z dostosowaniem procesów.

Dlaczego firmy powinny śledzić zmiany celno-skarbowe właśnie teraz?

W transakcjach międzynarodowych błąd rzadko kończy się na dopłacie. Często uruchamia efekt domina: korekty historyczne, odsetki, sankcje administracyjne, spór z kontrahentem (np. o warunki Incoterms, przerzucenie kosztów) oraz ryzyko karnoskarbowe w razie uznania, że naruszenie było umyślne lub wynikało z rażącego niedbalstwa. W tle rośnie poziom cyfryzacji nadzoru oraz wymiany danych w UE, co zwiększa wykrywalność niezgodności.

Najważniejsze kierunki zmian w prawie celnym UE, które wpływają na import i eksport

1) Reformy Unijnego Kodeksu Celnego i digitalizacja odpraw

Podstawą rozliczeń celnych w UE pozostaje Unijny Kodeks Celny (UKC) oraz akty wykonawcze i delegowane [1][2][3]. W kolejnych latach firmy powinny monitorować dalszą digitalizację procesów celnych, rozwój systemów IT oraz zmiany w wymaganiach dotyczących danych w zgłoszeniach. Praktyczny skutek: rośnie znaczenie jakości danych źródłowych (master data) oraz spójności informacji między fakturą, dokumentami transportowymi, deklaracjami i rejestrami magazynowymi.

2) Pochodzenie towarów i dowody pochodzenia – większa weryfikacja łańcuchów dostaw

Pochodzenie determinuje stawkę celną, możliwość zastosowania preferencji oraz ryzyka w obszarze sankcyjnym. W praktyce rośnie liczba postępowań weryfikacyjnych dotyczących dowodów pochodzenia (np. EUR.1, oświadczenia na fakturze lub oświadczenia o pochodzeniu) oraz realności spełnienia reguł pochodzenia w produkcji. Dla firmy oznacza to potrzebę gromadzenia dowodów: BOM, kalkulacji reguł, deklaracji dostawców, danych o procesie produkcji oraz trasie logistycznej. Braki dowodowe zwykle skutkują odmową preferencji i dopłatą cła z odsetkami.

3) Wartość celna – koszty dodatkowe, opłaty licencyjne, transfer pricing

Wartość celna jest obszarem, w którym organy często kwestionują rozliczenia: koszty transportu i ubezpieczenia, prowizje, opłaty licencyjne, rabaty, a także wpływ powiązań kapitałowych. Firmy z grup międzynarodowych powinny szczególnie pilnować spójności między polityką cen transferowych a dokumentacją celną. W razie korekt TP może powstać pytanie, czy korekta powinna wpływać na wartość celną i czy należy dokonać korekt zgłoszeń.

4) Klasyfikacja taryfowa i wiążące informacje (WIT/BTI)

Klasyfikacja CN determinuje nie tylko cło, ale też ograniczenia pozataryfowe (np. wymogi certyfikacyjne, licencje). Zmiany w nomenklaturze CN oraz praktyce klasyfikacyjnej mają bezpośredni wpływ na koszty i terminy odpraw. W narzędziach zarządzania ryzykiem istotną rolę odgrywa BTI (WIT), czyli wiążąca informacja taryfowa, która stabilizuje rozliczenia, ale wymaga zgodności towaru i dokumentacji z opisem w decyzji [1].

Zmiany celno-skarbowe w Polsce: kontrola, sankcje, odpowiedzialność

1) Kontrola celno-skarbowa – szersze wykorzystanie danych i krótszy czas na reakcję

W Polsce kluczowe znaczenie ma reżim kontroli celno-skarbowej wynikający z ustawy o KAS [4]. Dla decydentów istotne jest to, że kontrola często bazuje na analizie ryzyka i danych z wielu źródeł. W praktyce spójność ewidencji, dokumentów handlowych i deklaracji staje się główną linią obrony. W razie wszczęcia postępowania warto rozumieć granice uprawnień organu, terminy procesowe i sposób zabezpieczania materiału dowodowego. Więcej kontekstu operacyjnego w tym zakresie opisuje serwis o kontroli celno-skarbowej.

2) Sankcje administracyjne i ryzyko karnoskarbowe

Fakty: w razie stwierdzenia nieprawidłowości możliwe są decyzje określające zaległość (cło/VAT), odsetki, a w określonych przypadkach dodatkowe zobowiązanie podatkowe w VAT (sankcja VAT) oraz odpowiedzialność na gruncie Kodeksu karnego skarbowego [5][6]. Opinia: w praktyce największe ryzyko reputacyjne i osobiste dotyczy sytuacji, w których organy przypisują świadome działanie, fałsz dokumentów, „optymalizację” bez podstaw lub brak należytej staranności w nadzorze procesów.

3) Odpowiedzialność zarządu – gdzie powstaje ryzyko osobiste

Ryzyko zarządu zwykle materializuje się nie przez sam błąd, lecz przez brak systemu nadzoru: brak procedur, brak przypisania ról, brak kontroli dostawców i brokerów celnych, brak audytów i działań korygujących po wcześniejszych incydentach. Przy powtarzalnych nieprawidłowościach organy mogą badać, czy standardy compliance były realne, czy wyłącznie „na papierze”.

Co konkretnie monitorować w firmie w perspektywie 12-36 miesięcy?

• Zmiany w wymaganiach danych w zgłoszeniach celnych i systemach IT oraz ich wpływ na procesy ERP i obieg dokumentów.
• Reguły pochodzenia w umowach handlowych i praktykę weryfikacji dowodów pochodzenia w relacjach z kluczowymi krajami.
• Spójność wartości celnej z umowami, Incoterms, fakturowaniem, opłatami licencyjnymi i cenami transferowymi.
• Aktualizacje CN i klasyfikacji, w tym zasadność uzyskania BTI dla towarów wysokiego ryzyka.
• Zmiany w VAT w imporcie oraz w rozliczeniach łańcuchowych, które wpływają na cash flow i ryzyko sporów z organami [6].
• Reżim sankcyjny i ograniczenia pozataryfowe, które mogą blokować dostawy mimo poprawnej stawki celnej.

Jak przygotować firmę do zmian: minimum operacyjne, które ogranicza ryzyka

1. Mapa ryzyk celno-skarbowych dla głównych strumieni importu/eksportu (towary, kraje, dostawcy, procedury celne, brokerzy).
2. Audyt danych podstawowych (kody CN, pochodzenie, waga, jednostki miary, opisy towarów, warunki dostawy).
3. Weryfikacja umów pod kątem kosztów wliczanych do wartości celnej (transport, licencje, narzędzia, formy wsparcia).
4. Procedury dowodowe dla pochodzenia (deklaracje dostawców, ścieżka zatwierdzania, archiwizacja).
5. Model współpracy z agencją celną: jasny podział odpowiedzialności, kontrola jakości zgłoszeń, próbki kontroli ex post.
6. Scenariusze na kontrolę: kto odpowiada za kontakt z organem, jak zabezpiecza się dokumenty, jak zarządza się komunikacją wewnętrzną.

Materiał informacyjny, nie stanowi porady prawnej; ocena obowiązków i ryzyk zależy od stanu faktycznego, w szczególności od modelu dostaw, dokumentacji oraz roli podmiotu w łańcuchu transakcji.

Bibliografia

[1] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 z dnia 9 października 2013 r. ustanawiające unijny kodeks celny.

[2] Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2015/2446 z dnia 28 lipca 2015 r. uzupełniające rozporządzenie (UE) nr 952/2013 (UKC-DA).

[3] Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2015/2447 z dnia 24 listopada 2015 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania niektórych przepisów rozporządzenia (UE) nr 952/2013 (UKC-IA).

[4] Ustawa z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej.

[5] Ustawa z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy.

[6] Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług.

Jeżeli potrzebna jest ocena, które z opisanych kierunków zmian mają realny wpływ na konkretny model importu lub eksportu oraz jak ograniczyć ryzyka w razie działań organów, kancelaria Kopeć & Zaborowski może przeanalizować sytuację i wskazać priorytety wdrożeń – Napisz do nas.