Odpowiedzialność agencji celnej i przedstawiciela celnego za dług celny: podział ryzyka w kontroli

23.08.2026

Dług celny to obowiązek zapłaty należności celnych przywozowych lub wywozowych, powstający w szczególności w związku z objęciem towaru procedurą celną albo naruszeniem obowiązków wynikających z przepisów celnych. W relacji między importerem, agencją celną i przedstawicielem celnym kluczowe znaczenie ma ustalenie, kto działa jako zgłaszający oraz czy przedstawicielstwo ma charakter bezpośredni czy pośredni. To od tego zależy, wobec kogo organ celny może dochodzić należności.

Ryzyko ujawnia się najczęściej wtedy, gdy kontrola celno-skarbowa zakwestionuje klasyfikację taryfową, wartość celną, pochodzenie towaru, zastosowanie preferencji celnej albo kompletność danych w zgłoszeniu. Dla zarządu istotne jest przy tym, że uzgodnienia umowne z agencją nie ograniczają uprawnień organu do wskazania dłużnika celnego na zasadach wynikających z prawa Unii Europejskiej.

Agencja celna a przedstawiciel celny – podstawowy podział ról

Agencja celna jest przedsiębiorcą świadczącym usługi związane z obsługą celną. Przedstawiciel celny to natomiast podmiot, który dokonuje czynności i formalności wymaganych przepisami celnymi w imieniu innej osoby. Może nim być agencja celna, ale również inny podmiot spełniający warunki określone w przepisach.

Unijny Kodeks Celny przewiduje dwa modele przedstawicielstwa:

przedstawicielstwo bezpośrednie – przedstawiciel działa w imieniu i na rzecz importera lub eksportera;
przedstawicielstwo pośrednie – przedstawiciel działa we własnym imieniu, lecz na rzecz importera lub eksportera.

W praktyce biznesowej różnica ta przesądza o ekspozycji finansowej. Przy przedstawicielstwie bezpośrednim zgłaszającym jest co do zasady klient agencji. Przy przedstawicielstwie pośrednim zgłaszającym jest przedstawiciel celny, co może prowadzić do jego solidarnej odpowiedzialności za dług celny wraz z osobą, na rzecz której dokonano zgłoszenia.

Kiedy przedstawiciel celny odpowiada za dług celny?

Jeżeli dług celny powstaje wskutek dopuszczenia towaru do obrotu lub objęcia go inną procedurą na podstawie zgłoszenia celnego, dłużnikiem jest zgłaszający. W przypadku przedstawicielstwa pośredniego dłużnikiem jest także osoba, na której rzecz złożono zgłoszenie. Wynika to z art. 77 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013, czyli Unijnego Kodeksu Celnego [1].

Odpowiedzialność może powstać również przy przedstawicielstwie bezpośrednim, ale nie wynika wówczas automatycznie z samego działania agencji. Organ bada m.in. źródło błędu, zakres informacji przekazanych przez strony oraz to, czy przedstawiciel mógł wykryć nieprawidłowość przy zachowaniu zawodowej staranności.

Trzy sytuacje zwiększające ryzyko agencji celnej

Poza zasadą dotyczącą przedstawicielstwa pośredniego szczególne znaczenie mają trzy sytuacje przewidziane w Unijnym Kodeksie Celnym:

Przekazanie nieprawidłowych danych do zgłoszenia. Dłużnikiem może zostać osoba, która dostarczyła dane konieczne do sporządzenia zgłoszenia, jeżeli wiedziała albo powinna była wiedzieć, że są one nieprawidłowe. Dotyczy to w szczególności informacji o wartości celnej, kodzie CN, pochodzeniu lub warunkach zastosowania preferencji.
Niewykonanie obowiązku celnego. Gdy dług powstaje w wyniku naruszenia przepisów, np. nielegalnego wprowadzenia towaru, usunięcia go spod dozoru celnego albo niewypełnienia warunków procedury, krąg dłużników określa art. 79 UKC. Może on obejmować osobę zobowiązaną do wykonania danego obowiązku oraz osoby, które wiedziały lub powinny były wiedzieć o naruszeniu.
Posiadanie lub nabycie towaru objętego naruszeniem. Odpowiedzialność może obciążać również podmiot, który nabył albo posiadał towar i wiedział lub powinien był wiedzieć, że doszło do naruszenia przepisów celnych. W określonych stanach faktycznych ryzyko dotyczy więc także uczestników dalszego obrotu gospodarczego.

Ocena „powinien był wiedzieć” nie może być oderwana od roli podmiotu. Od profesjonalnej agencji celnej organy mogą oczekiwać większej staranności niż od importera, który sporadycznie dokonuje odpraw. Nie oznacza to jednak obowiązku zastąpienia klienta w ustalaniu wszystkich danych handlowych lub technicznych. Granice obowiązków zależą od zakresu zlecenia, dokumentacji i dostępności informacji.

Podział ryzyka między importerem a agencją celną

Wobec organu celnego decydują przepisy UKC, a nie postanowienia umowy o obsługę celną. Umowa może natomiast regulować rozliczenia pomiędzy klientem a agencją, w tym obowiązek przekazywania dokumentów, odpowiedzialność odszkodowawczą, regres oraz limity odpowiedzialności dopuszczalne w danym stosunku prawnym.

Importer powinien odpowiadać za dane źródłowe dotyczące transakcji: cenę faktycznie zapłaconą lub należną, koszty dodatkowe, warunki Incoterms, pochodzenie, specyfikację produktu, licencje i certyfikaty. Agencja powinna natomiast precyzyjnie określić, jakie dane weryfikuje, jakie przyjmuje na oświadczenie klienta oraz kiedy odmówi złożenia zgłoszenia z uwagi na niespójność dokumentów.

Szczególnej ostrożności wymagają modele, w których agencja dokonuje zgłoszeń jako przedstawiciel pośredni. Taka konstrukcja może usprawniać operacyjnie odprawy, ale zwiększa ryzyko kredytowe i podatkowo-celne agencji. Wymaga więc procedur akceptacji klienta, oceny jego wiarygodności, zabezpieczeń umownych oraz bieżącego monitorowania rozliczeń.

Kontrola celno-skarbowa – konsekwencje dla zarządu i przedsiębiorstwa

Kontrola może prowadzić do określenia prawidłowej kwoty należności celnych, odsetek oraz, zależnie od sprawy, podatku od towarów i usług importowych. Jeżeli organ stwierdzi naruszenie obowiązków celnych, konsekwencje mogą obejmować również zatrzymanie towaru, utratę uproszczeń celnych, konieczność korekty rozliczeń oraz odpowiedzialność karną skarbową osób fizycznych.

Faktem jest, że odpowiedzialność za dług celny i odpowiedzialność karna skarbowa są odrębnymi reżimami. Dług celny może obciążać podmiot gospodarczy zgodnie z UKC. Odpowiedzialność karna skarbowa wymaga natomiast przypisania czynu konkretnej osobie na zasadach Kodeksu karnego skarbowego [3]. W ocenie ryzyka zarząd powinien analizować oba obszary osobno.

Jak ograniczyć ryzyko odpowiedzialności agencji celnej?

Skuteczna ochrona wymaga przede wszystkim spójności między procesem handlowym, dokumentacją a treścią zgłoszenia celnego. Istotne są następujące działania:

określenie w umowie modelu przedstawicielstwa i zakresu obowiązków stron;
wdrożenie procedury weryfikacji klasyfikacji taryfowej, pochodzenia i wartości celnej dla towarów wysokiego ryzyka;
uzyskiwanie od klienta pisemnych oświadczeń dotyczących danych przekazywanych do zgłoszeń;
archiwizacja korespondencji, kalkulacji i dokumentów handlowych w sposób umożliwiający odtworzenie procesu decyzyjnego;
ustalenie zasad eskalacji wątpliwości, w tym przypadków wymagających wiążącej informacji taryfowej albo konsultacji prawnej;
przygotowanie osób odpowiedzialnych za kontakt z organem na czas kontroli.

W razie wszczęcia postępowania warto szybko zabezpieczyć dowody potwierdzające źródło danych oraz rzeczywisty zakres czynności agencji. W wielu sprawach o wynik postępowania przesądza nie tylko sama treść dokumentów, lecz także możliwość wykazania, kto przygotował daną informację, jakie posiadał kompetencje i czy druga strona sygnalizowała ryzyko błędu.

Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawach wymagających oceny modelu przedstawicielstwa, umów z agencją lub działań w toku kontroli pomocne może być wsparcie Kopeć & Zaborowski – napisz do nas.

FAQ – odpowiedzialność agencji celnej i przedstawiciela celnego za dług celny

Czy agencja celna zawsze odpowiada za dług celny klienta?

Nie. Samo świadczenie usług przez agencję nie przesądza o odpowiedzialności. Kluczowe znaczenie ma forma przedstawicielstwa, rola agencji jako zgłaszającego oraz przyczyna powstania długu.

Czy przedstawiciel pośredni odpowiada solidarnie z importerem?

Co do zasady tak. Przy długu powstałym na podstawie art. 77 UKC przedstawiciel pośredni oraz osoba, na rzecz której złożono zgłoszenie, są dłużnikami celnymi.

Czy postanowienie umowy zwalnia agencję z odpowiedzialności wobec organu?

Nie. Umowa reguluje relacje między stronami, ale nie zmienia ustawowo określonego kręgu dłużników wobec organu celnego.

Kto odpowiada za błędny kod taryfowy towaru?

Zależy to od stanu faktycznego. Znaczenie ma m.in. to, kto przekazał opis produktu, czy agencja miała pełną specyfikację techniczną oraz czy mogła rozpoznać oczywistą nieprawidłowość.

Czy organ może dochodzić należności od agencji, gdy importer nie zapłaci?

Jeżeli agencja jest dłużnikiem celnym, organ może dochodzić należności zgodnie z zasadami odpowiedzialności solidarnej. Późniejsze rozliczenie z importerem jest odrębną kwestią cywilnoprawną.

Jak długo należy przechowywać dokumenty związane ze zgłoszeniami celnymi?

Co do zasady dokumenty i informacje wymagane do celów celnych należy przechowywać co najmniej przez trzy lata kalendarzowe od końca roku, w którym przyjęto zgłoszenie lub zakończono procedurę, z uwzględnieniem wyjątków określonych w art. 51 UKC.

Bibliografia

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 z 9 października 2013 r. ustanawiające unijny kodeks celny, w szczególności art. 18, art. 51, art. 77 i art. 79 [1].
Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2015/2446 z 28 lipca 2015 r. uzupełniające rozporządzenie (UE) nr 952/2013 w odniesieniu do szczegółowych zasad dotyczących niektórych przepisów unijnego kodeksu celnego [2].
Ustawa z 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy [3].
Ustawa z 19 marca 2004 r. – Prawo celne.