Czym jest CBAM?
CBAM, czyli Carbon Border Adjustment Mechanism, to unijny mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2. Jego celem jest ograniczenie ryzyka przenoszenia produkcji wysokoemisyjnej poza Unię Europejską oraz wyrównanie warunków konkurencji między producentami działającymi w UE, objętymi systemem EU ETS, a importerami określonych towarów z państw trzecich.
Podstawą prawną CBAM jest rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/956 z 10 maja 2023 r. ustanawiające mechanizm dostosowywania cen na granicach z uwzględnieniem emisji CO2. Zgodnie z tym aktem CBAM obejmuje import wybranych kategorii towarów, w szczególności cementu, żelaza i stali, aluminium, nawozów, energii elektrycznej oraz wodoru, przy czym dokładny zakres wynika z kodów CN wskazanych w załączniku I do rozporządzenia.
Mechanizm CBAM ma znaczenie nie tylko środowiskowe, ale także celne, podatkowe, regulacyjne i kontraktowe. Importerzy objętych nim towarów muszą identyfikować produkty podlegające CBAM, gromadzić dane o emisjach wbudowanych, składać raporty oraz realizować obowiązki finansowe związane z nabywaniem i umarzaniem certyfikatów CBAM.
Czym zajmuje się CBAM w praktyce?
W praktyce CBAM dotyczy przedsiębiorców, którzy importują do Unii Europejskiej towary objęte mechanizmem, co do zasady z państw spoza UE. Kluczowe znaczenie ma prawidłowe ustalenie, czy dany produkt mieści się w zakresie CBAM, co wymaga analizy klasyfikacji taryfowej, kodów CN, dokumentów celnych, struktury dostaw oraz pochodzenia towaru.
Od 1 października 2023 r. do 31 grudnia 2025 r. trwał okres przejściowy CBAM, w którym importerzy mieli przede wszystkim obowiązki sprawozdawcze, bez obowiązku zakupu certyfikatów CBAM. Wynika to z rozporządzenia (UE) 2023/956 oraz rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) 2023/1773, które określa zasady raportowania w okresie przejściowym. Raporty CBAM były składane co kwartał i obejmowały informacje dotyczące m.in. ilości importowanych towarów oraz emisji wbudowanych związanych z ich produkcją.
Od 1 stycznia 2026 r. mechanizm wszedł w fazę docelową, w której import objętych towarów jest powiązany z obowiązkiem posiadania statusu upoważnionego zgłaszającego CBAM oraz rozliczania certyfikatów CBAM. Co do zasady deklaracja CBAM jest składana raz w roku, do 31 maja za poprzedni rok kalendarzowy, zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2023/956. Oznacza to, że przedsiębiorcy powinni mieć zorganizowany proces pozyskiwania danych od dostawców, weryfikacji emisji oraz dokumentowania importu.
CBAM wymaga współpracy kilku obszarów działalności przedsiębiorstwa: zakupów, logistyki, ceł, podatków, compliance, ESG oraz działu prawnego. Błąd w klasyfikacji towaru, niepełne dane od producenta spoza UE albo brak procedury raportowania mogą prowadzić do nieprawidłowego wykonania obowiązków regulacyjnych.
Kiedy warto skorzystać z pomocy prawnika przy CBAM?
Wsparcie prawnika jest szczególnie istotne wtedy, gdy przedsiębiorca importuje towary potencjalnie objęte CBAM albo uczestniczy w łańcuchu dostaw takich towarów jako dystrybutor, agent, przedstawiciel celny lub podmiot odpowiedzialny za dokumentację importową. Pomoc prawna może być potrzebna już na etapie oceny, czy konkretne towary podlegają CBAM, zwłaszcza gdy klasyfikacja taryfowa nie jest oczywista albo produkt składa się z kilku komponentów.
Konsultacja z prawnikiem może być również potrzebna przy weryfikacji umów z dostawcami spoza UE. Dane o emisjach wbudowanych zwykle pochodzą od producenta lub eksportera, dlatego umowy powinny regulować obowiązek przekazywania informacji, ich jakość, terminy, odpowiedzialność za błędy oraz możliwość audytu lub uzupełnienia dokumentacji. Brak takich postanowień może utrudnić prawidłowe raportowanie CBAM.
Przedsiębiorcy powinni rozważyć wsparcie także przy projektowaniu wewnętrznych procedur CBAM, przygotowaniu do kontroli, ustalaniu odpowiedzialności między importerem a przedstawicielem celnym oraz przy ocenie ryzyk sankcyjnych. Znaczenie ma również powiązanie CBAM z procedurami celnymi, klasyfikacją towarową, dokumentacją zakupową i polityką compliance.
Szybka konsultacja z prawnikiem może pomóc uniknąć błędów w identyfikacji obowiązków, opóźnień w raportowaniu, sporów z kontrahentami, odpowiedzialności administracyjnej oraz strat finansowych wynikających z konieczności późniejszego korygowania dokumentacji lub reorganizacji łańcucha dostaw.
Wsparcie kancelarii w zakresie CBAM
Wsparcie kancelarii w zakresie CBAM obejmuje w szczególności:
- analizę, czy importowane towary podlegają mechanizmowi CBAM,
- weryfikację klasyfikacji CN i dokumentów celnych pod kątem obowiązków CBAM,
- ocenę obowiązków importera, przedstawiciela celnego lub podmiotu z grupy kapitałowej,
- przygotowanie i wdrożenie procedur raportowania CBAM,
- opracowanie postanowień umownych dotyczących przekazywania danych o emisjach,
- wsparcie w komunikacji z dostawcami spoza Unii Europejskiej,
- analizę ryzyk regulacyjnych, celnych i kontraktowych związanych z CBAM,
- wsparcie przedsiębiorcy w fazie docelowej CBAM obowiązującej od 2026 r., zgodnie z rozporządzeniem (UE) 2023/956.
Potrzebna jest pomoc w zakresie CBAM? Skontaktuj się z nami.