Czym jest exit tax?
Exit tax to podatek od niezrealizowanych zysków, który może powstać w związku z przeniesieniem składników majątku za granicę albo zmianą rezydencji podatkowej. Jego celem jest opodatkowanie przyrostu wartości majątku wypracowanego w Polsce, zanim Polska utraci prawo do opodatkowania dochodu ze zbycia tego majątku w przyszłości.
W polskim prawie exit tax został uregulowany przede wszystkim w ustawie o PIT, w art. 30da-30di, oraz w ustawie o CIT, w art. 24f-24l. Regulacje w CIT są związane z art. 5 dyrektywy Rady (UE) 2016/1164, znanej jako dyrektywa ATAD, która zobowiązała państwa członkowskie do wprowadzenia zasad opodatkowania przy przenoszeniu aktywów lub rezydencji podatkowej poza jurysdykcję danego państwa; polski ustawodawca objął podobnymi rozwiązaniami także podatników PIT.
Exit tax nie jest podatkiem od faktycznej sprzedaży aktywów. Opodatkowaniu podlega dochód hipotetyczny, czyli niezrealizowany zysk wynikający z różnicy pomiędzy wartością rynkową składnika majątku a jego wartością podatkową. Podatek może więc wystąpić mimo braku wpływu środków pieniężnych, co w praktyce często stanowi istotne ryzyko płynnościowe.
Kiedy może powstać obowiązek zapłaty exit tax?
Obowiązek zapłaty exit tax może powstać w szczególności wtedy, gdy podatnik przenosi składnik majątku poza terytorium Polski, a po takim przeniesieniu Polska traci w całości albo w części prawo do opodatkowania dochodu ze zbycia tego składnika. Dotyczy to między innymi przeniesienia aktywów do zagranicznego zakładu, przeniesienia przedsiębiorstwa lub jego części, a także zmiany rezydencji podatkowej przez podatnika.
W przypadku podatników CIT exit tax może dotyczyć spółek i innych podatników podatku dochodowego od osób prawnych, którzy przenoszą aktywa, działalność lub rezydencję podatkową w sposób skutkujący utratą polskiej jurysdykcji podatkowej. Stawka podatku wynosi 19% podstawy opodatkowania, zgodnie z art. 24f ustawy o CIT.
W przypadku osób fizycznych zasady są bardziej szczegółowe. Exit tax może dotyczyć zarówno składników majątku związanych z działalnością gospodarczą, jak i określonych składników majątku osobistego. W odniesieniu do majątku osobistego przy zmianie rezydencji przepisy wymagają co do zasady, aby podatnik miał miejsce zamieszkania w Polsce przez łącznie co najmniej 5 lat w 10-letnim okresie poprzedzającym zmianę rezydencji. Zgodnie z art. 30da ustawy o PIT podatek może być obliczany według stawki 19%, gdy ustalana jest wartość podatkowa składnika majątku, albo według stawki 3%, gdy wartość podatkowa nie jest ustalana. Dla osób fizycznych przepisy przewidują także próg wartościowy – łączna wartość rynkowa składników majątku objętych opodatkowaniem musi przekraczać 4 000 000 zł, co wynika z art. 30da ust. 14 ustawy o PIT.
Jak ustala się podstawę opodatkowania exit tax?
Podstawą opodatkowania jest suma niezrealizowanych zysków. Co do zasady ustala się ją jako różnicę pomiędzy wartością rynkową składnika majątku na dzień przeniesienia lub zmiany rezydencji a jego wartością podatkową. Wartość rynkowa powinna odpowiadać wartości, jaką można byłoby uzyskać w transakcji pomiędzy podmiotami niezależnymi.
W praktyce najwięcej wątpliwości dotyczy wyceny aktywów, zwłaszcza udziałów, akcji, praw własności intelektualnej, instrumentów finansowych, przedsiębiorstwa lub zorganizowanej części przedsiębiorstwa. Sporne bywa również to, czy w konkretnej sytuacji Polska rzeczywiście traci prawo do opodatkowania przyszłego zysku. Organy podatkowe mogą prezentować podejście szerokie, natomiast podatnicy często wskazują, że samo przeniesienie określonych funkcji lub formalna zmiana miejsca zarządu nie zawsze oznacza utratę prawa do opodatkowania. Ocena wymaga analizy przepisów krajowych, umów o unikaniu podwójnego opodatkowania oraz faktycznego modelu działalności.
Kiedy warto skorzystać z pomocy prawnika lub doradcy podatkowego?
Wsparcie specjalisty jest szczególnie istotne przed zmianą rezydencji podatkowej, relokacją działalności za granicę, przeniesieniem udziałów lub akcji do zagranicznego podmiotu, reorganizacją grupy kapitałowej, transferem własności intelektualnej albo przeniesieniem zarządu spółki poza Polskę. Exit tax powinien być analizowany przed dokonaniem czynności, a nie dopiero po jej przeprowadzeniu.
Osoby prywatne powinny zwrócić uwagę na exit tax przy planowanej przeprowadzce za granicę, zwłaszcza jeżeli posiadają znaczne pakiety udziałów, akcje, jednostki funduszy inwestycyjnych, instrumenty finansowe lub inne aktywa objęte przepisami o exit tax o istotnej wartości. Przedsiębiorcy i spółki powinni analizować ten podatek przy restrukturyzacjach, migracji funkcji biznesowych, zmianach miejsca efektywnego zarządu oraz przenoszeniu aktywów pomiędzy jurysdykcjami.
Szybka konsultacja może pomóc uniknąć błędnej kwalifikacji transakcji, zaniżenia podstawy opodatkowania, sporu z organem podatkowym, odpowiedzialności karnoskarbowej lub nagłego obciążenia finansowego. W niektórych przypadkach możliwe jest również zaplanowanie działań w sposób ograniczający ryzyko podatkowe, przygotowanie dokumentacji wyceny albo rozważenie rozłożenia podatku na raty. Przepisy ustaw o PIT i CIT przewidują możliwość zapłaty exit tax w ratach przez okres nie dłuższy niż 5 lat w określonych przypadkach, w szczególności przy przeniesieniach w ramach UE lub EOG, o ile spełnione są warunki ustawowe.
Wsparcie kancelarii w zakresie exit tax obejmuje w szczególności:
- analizę, czy planowana zmiana rezydencji podatkowej lub przeniesienie aktywów powoduje obowiązek zapłaty exit tax,
- ocenę skutków podatkowych reorganizacji krajowych i transgranicznych,
- identyfikację składników majątku objętych potencjalnym opodatkowaniem,
- wsparcie przy ustalaniu podstawy opodatkowania i dokumentowaniu wartości rynkowej aktywów,
- przygotowanie argumentacji na potrzeby kontaktu z organami podatkowymi,
- doradztwo w zakresie możliwości rozłożenia podatku na raty,
- reprezentację w postępowaniach podatkowych i przed sądami administracyjnymi.
Potrzebna jest analiza obowiązków związanych z exit tax? Skontaktuj się z nami.