Na czym polega instrumentalne wszczęcie postępowania karnego skarbowego?
Instrumentalne wszczęcie postępowania karnego skarbowego oznacza wszczęcie postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe albo wykroczenie skarbowe przede wszystkim po to, aby zawiesić bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Pojęcie to nie zostało zdefiniowane wprost w przepisach, lecz jest używane w orzecznictwie sądów administracyjnych oraz w praktyce sporów z organami podatkowymi.
Znaczenie tego zagadnienia wynika z art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej. Przepis przewiduje, że bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego nie rozpoczyna się albo ulega zawieszeniu z dniem wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe, jeżeli podejrzenie jego popełnienia wiąże się z niewykonaniem danego zobowiązania. Dla skuteczności tego zawieszenia podatnik powinien zostać poinformowany o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia, zgodnie z wymogami Ordynacji podatkowej, najpóźniej z upływem terminu przedawnienia.
W praktyce wszczęcie postępowania karnego skarbowego może więc powodować, że organ podatkowy zyskuje więcej czasu na prowadzenie kontroli, postępowania podatkowego, wydanie decyzji oraz dochodzenie należności. Samo wszczęcie postępowania karnego skarbowego nie przesądza jednak o odpowiedzialności podatnika ani o popełnieniu przestępstwa skarbowego.
Kiedy wszczęcie postępowania może zostać uznane za instrumentalne?
O instrumentalnym charakterze wszczęcia postępowania można mówić wtedy, gdy formalne podjęcie sprawy karnej skarbowej nie wynika z rzeczywistego i uzasadnionego podejrzenia popełnienia czynu zabronionego, lecz służy głównie wywołaniu skutku w postaci zawieszenia przedawnienia podatkowego.
Ocena zawsze wymaga analizy okoliczności konkretnej sprawy. Znaczenie mogą mieć między innymi moment wszczęcia postępowania, zakres zgromadzonych materiałów, treść postanowienia o wszczęciu, podejmowane później czynności dowodowe oraz relacja między postępowaniem karnym skarbowym a prowadzoną sprawą podatkową.
Za okoliczność wymagającą szczególnej oceny może przemawiać wszczęcie postępowania tuż przed upływem terminu przedawnienia, zwłaszcza gdy organ przez długi czas nie podejmuje istotnych czynności w sprawie karnej skarbowej. Nie każda taka sytuacja oznacza jednak automatycznie nadużycie. Organy mogą wszcząć postępowanie karne skarbowe również na etapie trwającej kontroli lub postępowania podatkowego, jeżeli dysponują materiałem uzasadniającym podejrzenie popełnienia czynu.
W orzecznictwie podkreśla się, że sąd administracyjny może badać, czy przesłanka zawieszenia biegu przedawnienia została zastosowana zgodnie z prawem. Nie zastępuje jednak organów ścigania w ocenie odpowiedzialności karnej skarbowej. Przedmiotem kontroli jest przede wszystkim to, czy wszczęcie postępowania rzeczywiście mogło wywołać skutek określony w Ordynacji podatkowej.
Jakie skutki ma instrumentalne wszczęcie postępowania karnego skarbowego?
Jeżeli postępowanie zostało wszczęte wyłącznie pozornie lub z naruszeniem celu przepisów, podatnik może kwestionować skuteczność zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Może to mieć zasadnicze znaczenie dla legalności decyzji podatkowej wydanej po upływie terminu przedawnienia.
Skuteczne podniesienie zarzutu instrumentalnego wszczęcia postępowania nie powoduje samo w sobie umorzenia sprawy karnej skarbowej. Może natomiast prowadzić do wniosku, że zobowiązanie podatkowe uległo przedawnieniu, a organ nie był uprawniony do określenia lub dochodzenia podatku w danym zakresie.
W sprawach tego rodzaju istotne są dokumenty z kontroli podatkowej, postępowania podatkowego i postępowania karnego skarbowego. Należy ustalić, kiedy organ powziął informacje o możliwym czynie, kiedy wszczął postępowanie, jakie czynności przeprowadził oraz kiedy i w jaki sposób podatnik został poinformowany o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia.
Kiedy warto skorzystać z pomocy prawnika?
Pomoc prawnika może być potrzebna po otrzymaniu informacji o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia w związku z wszczęciem postępowania karnego skarbowego, szczególnie gdy informacja została doręczona pod koniec terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Wsparcie może być istotne także wtedy, gdy równolegle prowadzona jest kontrola celno-skarbowa, kontrola podatkowa albo postępowanie podatkowe.
Szybka analiza sprawy pozwala ustalić, czy organ prawidłowo zastosował przepisy o zawieszeniu przedawnienia, czy zachowano wymogi informacyjne wobec podatnika oraz czy materiał sprawy wskazuje na realne podstawy postępowania karnego skarbowego. Może to pomóc uniknąć błędów procesowych, ograniczyć ryzyko odpowiedzialności karnoskarbowej i ochronić przed skutkami decyzji wydanej po przedawnieniu zobowiązania.
Wsparcie kancelarii w zakresie pomocy prawnej obejmuje w szczególności:
- analizę wpływu postępowania karnego skarbowego na przedawnienie zobowiązania podatkowego;
- ocenę prawidłowości informacji o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia;
- reprezentację w postępowaniu podatkowym i przed sądem administracyjnym;
- przygotowanie odwołań, skarg oraz pism procesowych;
- obronę w sprawach dotyczących odpowiedzialności karnoskarbowej.
Potrzebna jest pomoc w sprawie dotyczącej instrumentalnego wszczęcia postępowania karnego skarbowego? Skontaktuj się z nami.