Postępowanie egzekucyjne to uregulowany ustawowo zespół czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny w celu przymusowego wykonania obowiązków o charakterze publicznoprawnym, które nie zostały dobrowolnie zrealizowane przez zobowiązanego. Procedura ta prowadzona jest na podstawie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i obejmuje zarówno należności pieniężne (np. podatki, opłaty, kary), jak i obowiązki niepieniężne (np. wykonanie określonego działania lub zaniechanie).
W świetle prawa postępowanie egzekucyjne stanowi ostatni etap realizacji obowiązków podatkowych i administracyjnych. Jego wszczęcie poprzedza zazwyczaj wystawienie i doręczenie stronie upomnienia, a następnie sporządzenie tytułu wykonawczego, który jest podstawą do zastosowania środków przymusu administracyjnego.
Kluczowe aspekty pojęcia postępowanie egzekucyjne
Kluczowym elementem wszczęcia postępowania egzekucyjnego jest prawidłowy tytuł wykonawczy, który potwierdza istnienie i wymagalność obowiązku. Organ egzekucyjny dobiera następnie środki egzekucyjne adekwatne do rodzaju obowiązku. W egzekucji pieniężnej mogą to być m.in. zajęcie rachunku bankowego, wynagrodzenia, ruchomości, nieruchomości lub wierzytelności. W przypadku obowiązków niepieniężnych środki te mogą obejmować grzywnę w celu przymuszenia czy wykonanie zastępcze.
W trakcie postępowania egzekucyjnego zobowiązany ma możliwość wnoszenia zarzutów, które dotyczą okoliczności wpływających na dopuszczalność lub prowadzenie egzekucji, takich jak brak wymagalności obowiązku, błędy w tytule wykonawczym lub objęcie egzekucją zobowiązań nienależnych. Postępowanie egzekucyjne może być wstrzymane lub umorzone, jeżeli wystąpią ku temu przesłanki ustawowe, np. całkowita zapłata należności lub bezskuteczność egzekucji.
Przykłady użycia pojęcia postępowanie egzekucyjne
Przykładowo postępowanie egzekucyjne może zostać wszczęte w sytuacji, gdy podatnik pomimo doręczonego upomnienia nie uregulował zaległości podatkowych. Po wystawieniu tytułu wykonawczego naczelnik urzędu skarbowego może dokonać zajęcia rachunku bankowego lub wynagrodzenia w celu przymusowego ściągnięcia należności.
Innym przykładem jest egzekucja obowiązku niepieniężnego, np. nakazu usunięcia nielegalnej budowli. W przypadku niewykonania obowiązku organ może zastosować grzywnę w celu przymuszenia lub zlecić wykonanie zastępcze na koszt zobowiązanego.