Czym jest wszczęcie postępowania podatkowego?
Wszczęcie postępowania podatkowego to formalny moment rozpoczęcia sprawy prowadzonej przez organ podatkowy wobec podatnika, płatnika, inkasenta albo innego podmiotu, którego prawa lub obowiązki mogą zostać określone w decyzji podatkowej. Od tej chwili organ działa w ramach procedury uregulowanej przede wszystkim w Ordynacji podatkowej, a strona uzyskuje określone prawa procesowe, w tym prawo do udziału w sprawie, składania wyjaśnień, przedstawiania dowodów oraz wypowiadania się co do zebranego materiału.
Postępowanie podatkowe może zostać wszczęte na żądanie strony albo z urzędu. W pierwszym przypadku inicjatywa pochodzi od podmiotu zainteresowanego rozstrzygnięciem sprawy, na przykład podatnika składającego wniosek o stwierdzenie nadpłaty. W drugim przypadku postępowanie rozpoczyna organ podatkowy, gdy uzna, że istnieją podstawy do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy podatkowej, na przykład w zakresie określenia wysokości zobowiązania podatkowego.
Zgodnie z Ordynacją podatkową datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest co do zasady dzień doręczenia żądania organowi podatkowemu. Przy postępowaniu wszczynanym z urzędu istotne znaczenie ma doręczenie stronie postanowienia o wszczęciu postępowania, o ile przepisy szczególne nie przewidują innego trybu. Ten moment ma praktyczne znaczenie, ponieważ wyznacza początek formalnej procedury i wpływa na ocenę terminów, zakres obowiązków organu oraz uprawnień strony.
Na czym polega wszczęcie postępowania podatkowego?
Wszczęcie postępowania podatkowego nie oznacza jeszcze, że organ przesądził o wyniku sprawy. Jest to etap otwierający postępowanie, w którym organ powinien ustalić stan faktyczny, zebrać dowody, ocenić stanowisko strony i zastosować właściwe przepisy prawa podatkowego. Dopiero po przeprowadzeniu tych czynności organ wydaje rozstrzygnięcie, najczęściej w formie decyzji podatkowej.
Postanowienie o wszczęciu postępowania powinno umożliwiać stronie zorientowanie się, jakiej sprawy dotyczy postępowanie i jaki organ je prowadzi. W praktyce może chodzić między innymi o podatek od towarów i usług, podatek dochodowy, podatek od nieruchomości, podatek od spadków i darowizn, odpowiedzialność osób trzecich za zaległości podatkowe albo określenie zobowiązania po kontroli podatkowej lub kontroli celno-skarbowej.
Wszczęcie postępowania podatkowego często następuje po wcześniejszych czynnościach sprawdzających, kontroli podatkowej albo kontroli celno-skarbowej. Nie należy jednak utożsamiać tych instytucji. Czynności sprawdzające i kontrole służą weryfikacji określonych informacji lub rozliczeń, natomiast postępowanie podatkowe jest procedurą zmierzającą do wydania rozstrzygnięcia w indywidualnej sprawie podatkowej.
Jakie skutki ma wszczęcie postępowania podatkowego?
Od momentu wszczęcia postępowania podatkowego organ powinien prowadzić sprawę zgodnie z zasadami postępowania podatkowego, w tym zasadą prawdy obiektywnej, zasadą zaufania do organów podatkowych oraz zasadą czynnego udziału strony w postępowaniu. Strona ma prawo składać pisma, wnioski dowodowe, wyjaśnienia i zastrzeżenia, a także ustanowić pełnomocnika.
W praktyce wszczęcie postępowania podatkowego może wiązać się z koniecznością szybkiego przygotowania dokumentów księgowych, umów, korespondencji handlowej, ewidencji podatkowych, deklaracji, faktur, potwierdzeń płatności oraz innych dowodów. Znaczenie może mieć również właściwe uporządkowanie chronologii zdarzeń i wskazanie, które okoliczności są bezsporne, a które wymagają wyjaśnienia.
Wszczęcie postępowania może również wpływać na możliwość skorygowania deklaracji podatkowej. W określonych sytuacjach uprawnienie do korekty deklaracji ulega zawieszeniu na czas trwania postępowania podatkowego w zakresie objętym tym postępowaniem. Dlatego już na początku sprawy warto ustalić, czego dokładnie dotyczy postępowanie i jakie działania procesowe są nadal dostępne.
Kiedy warto skorzystać z pomocy prawnika przy wszczęciu postępowania podatkowego?
Pomoc prawnika może być potrzebna już po otrzymaniu postanowienia o wszczęciu postępowania albo pierwszego pisma z organu podatkowego. Dotyczy to zwłaszcza spraw, w których organ kwestionuje rozliczenia podatkowe, bada prawo do odliczenia VAT, analizuje koszty uzyskania przychodów, weryfikuje transakcje z kontrahentami, ocenia źródła finansowania majątku albo rozważa odpowiedzialność członków zarządu lub osób trzecich.
W przypadku przedsiębiorców znaczenie ma nie tylko wynik konkretnej sprawy, ale również wpływ postępowania na płynność finansową, relacje z kontrahentami, ryzyko egzekucji administracyjnej oraz potencjalną odpowiedzialność karnoskarbową. Osoby prywatne mogą natomiast potrzebować wsparcia między innymi przy sprawach dotyczących spadków i darowizn, nieujawnionych źródeł przychodów, sprzedaży nieruchomości lub rozliczeń rocznych.
Szybka konsultacja z prawnikiem po wszczęciu postępowania podatkowego może pomóc uniknąć błędów procesowych, spóźnionych wniosków dowodowych, nieprecyzyjnych wyjaśnień, niepotrzebnych sporów z organem oraz strat finansowych. Na wczesnym etapie można także ocenić, czy zakres postępowania został prawidłowo określony, jakie dowody należy zgromadzić i czy istnieją podstawy do podważenia stanowiska organu.
Wsparcie kancelarii przy wszczęciu postępowania podatkowego
Wsparcie kancelarii w zakresie postępowania podatkowego obejmuje w szczególności:
- analizę postanowienia o wszczęciu postępowania i innych pism organu podatkowego,
- ocenę zakresu sprawy, ryzyk podatkowych oraz możliwych skutków finansowych,
- przygotowanie stanowiska strony, wyjaśnień i wniosków dowodowych,
- reprezentację podatnika przed organami podatkowymi,
- udział w czynnościach dowodowych i analizę materiału zebranego przez organ,
- opracowanie strategii procesowej po kontroli podatkowej lub kontroli celno-skarbowej,
- przygotowanie zastrzeżeń, odwołań oraz skarg do sądu administracyjnego,
- ocenę ryzyka odpowiedzialności karnoskarbowej związanej ze sprawą podatkową.
Potrzebna jest pomoc w związku ze wszczęciem postępowania podatkowego? Skontaktuj się z nami.