Czym jest zasada zaufania do organów podatkowych?
Zasada zaufania do organów podatkowych jest jedną z podstawowych zasad postępowania podatkowego. Wynika z art. 121 § 1 ustawy – Ordynacja podatkowa, zgodnie z którym: cytat: „Postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych”. Oznacza to, że naczelnik urzędu skarbowego, naczelnik urzędu celno-skarbowego, dyrektor izby administracji skarbowej oraz inne organy podatkowe powinny działać wobec podatnika w sposób rzetelny, przewidywalny, zgodny z prawem i lojalny.
Zasada ta nie oznacza, że organ podatkowy ma obowiązek rozstrzygnąć sprawę na korzyść podatnika. Oznacza natomiast, że organ nie może prowadzić postępowania w sposób dowolny, zaskakujący, sprzeczny z wcześniejszymi ustaleniami albo naruszający podstawowe standardy uczciwego działania administracji. Podatnik powinien mieć możliwość zrozumienia, dlaczego organ podejmuje określone czynności, jakie dowody uznaje za istotne i z jakich powodów wydaje decyzję podatkową.
Praktyczne znaczenie zasady zaufania jest szczególnie widoczne w sprawach podatkowych, w których przepisy są złożone, a ich interpretacja może budzić wątpliwości. Organ podatkowy powinien wyjaśniać stronie istotne okoliczności sprawy, informować o prawach i obowiązkach procesowych oraz unikać działań, które mogłyby prowadzić do nieuzasadnionego pogorszenia sytuacji podatnika wyłącznie z powodu braku wiedzy proceduralnej.
Na czym polega obowiązek działania w sposób budzący zaufanie?
Działanie w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych obejmuje przede wszystkim przestrzeganie przepisów Ordynacji podatkowej, zasad postępowania dowodowego oraz wymogów dotyczących uzasadniania rozstrzygnięć. Organ powinien prowadzić sprawę w sposób uporządkowany, odnosić się do argumentów podatnika, wyjaśniać sprzeczności w materiale dowodowym i nie pomijać dowodów korzystnych dla strony.
Z art. 121 § 2 Ordynacji podatkowej wynika również, że organy podatkowe w postępowaniu podatkowym są obowiązane udzielać niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego pozostających w związku z przedmiotem tego postępowania. Nie jest to obowiązek świadczenia doradztwa podatkowego, ale wymaga od organu takiego sposobu komunikacji, który pozwala stronie realnie uczestniczyć w postępowaniu.
Zasada zaufania ma znaczenie między innymi przy ocenie, czy podatnik został prawidłowo pouczony, czy miał możliwość wypowiedzenia się co do zebranego materiału dowodowego, czy organ nie zmienił nagle stanowiska bez racjonalnego uzasadnienia oraz czy decyzja podatkowa została należycie wyjaśniona. Naruszenie tej zasady może być argumentem w odwołaniu od decyzji podatkowej, skardze do sądu administracyjnego albo w toku innych środków ochrony prawnej.
Kiedy zasada zaufania do organów podatkowych ma znaczenie?
Zasada zaufania do organów podatkowych może mieć znaczenie w wielu sprawach, w tym podczas kontroli podatkowej, kontroli celno-skarbowej, postępowania podatkowego, postępowania w sprawie nadpłaty podatku, ustalania zaległości podatkowej, kwestionowania prawa do odliczenia VAT, oceny kosztów uzyskania przychodów lub badania źródeł finansowania majątku.
Na zasadę tę warto powołać się zwłaszcza wtedy, gdy organ:
- prowadzi postępowanie w sposób niejasny lub niespójny,
- pomija wyjaśnienia i dowody przedstawione przez podatnika,
- zmienia ocenę prawną bez odniesienia się do wcześniejszych ustaleń,
- nie informuje strony o istotnych prawach procesowych,
- wydaje decyzję z uzasadnieniem, które nie wyjaśnia rzeczywistych powodów rozstrzygnięcia,
- stosuje przepisy w sposób nadmiernie formalistyczny, bez uwzględnienia okoliczności sprawy.
W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że zasada zaufania nie może zastępować konkretnych przepisów prawa podatkowego. Nie daje ona podatnikowi prawa do utrzymania skutków działania niezgodnego z ustawą tylko dlatego, że było ono dla niego korzystne. Może jednak mieć istotne znaczenie przy ocenie legalności działania organu, zwłaszcza gdy naruszenia proceduralne mogły wpłynąć na wynik sprawy.
Dlaczego szybka analiza sprawy jest ważna?
W sprawach podatkowych czas reakcji ma istotne znaczenie. Podatnik często ma określony termin na złożenie wyjaśnień, zastrzeżeń do protokołu, odwołania, zażalenia albo skargi do sądu administracyjnego. Zbyt późna reakcja może utrudnić skuteczne zakwestionowanie działań organu, nawet jeżeli w postępowaniu doszło do naruszenia zasady zaufania.
Szybka konsultacja z prawnikiem lub doradcą podatkowym pozwala ocenić, czy organ działa prawidłowo, jakie dowody należy przedstawić, jakie argumenty proceduralne podnieść oraz czy sposób prowadzenia sprawy może naruszać prawa podatnika. Może to pomóc uniknąć błędów procesowych, niekorzystnej decyzji, odpowiedzialności podatkowej, odpowiedzialności karnoskarbowej albo strat finansowych wynikających z nieprawidłowej oceny sytuacji.
Wsparcie kancelarii w sprawach dotyczących zasady zaufania do organów podatkowych
Wsparcie kancelarii w zakresie ochrony praw podatnika obejmuje w szczególności:
- analizę działań organu podatkowego pod kątem naruszenia zasad postępowania,
- przygotowanie pism procesowych, wyjaśnień i stanowisk podatnika,
- sporządzanie zastrzeżeń do protokołu kontroli, odwołań i zażaleń,
- reprezentację w postępowaniach podatkowych i kontrolnych,
- przygotowanie skarg do wojewódzkich sądów administracyjnych,
- ocenę ryzyk podatkowych i karnoskarbowych związanych z działaniami organu,
- wsparcie w sprawach dotyczących decyzji podatkowych, zaległości podatkowych, nadpłat i egzekucji administracyjnej.
Potrzebujesz pomocy w sprawie dotyczącej działań organu podatkowego? Skontaktuj się z nami.