Postępowanie KKS a przedawnienie podatku: jak się bronić?

04.10.2026

Przedawnienie podatku to wygaśnięcie zobowiązania podatkowego wskutek upływu czasu, co co do zasady uniemożliwia organowi skuteczne określenie i egzekwowanie zaległości. W praktyce biznesowej szczególne znaczenie ma sytuacja, w której wszczęcie postępowania karnego skarbowego może zawiesić bieg terminu przedawnienia. Nie każde formalne wszczęcie takiego postępowania wywołuje jednak ten skutek.

Zasadniczo zobowiązanie podatkowe przedawnia się po pięciu latach, liczonych od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Regułę tę określa art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej [1]. Dla zarządu i właścicieli firm oznacza to, że prawidłowe ustalenie daty przedawnienia może przesądzać o wyniku sporu dotyczącego istotnej zaległości, odsetek oraz dalszych ryzyk karnoskarbowych.

Wszczęcie postępowania KKS a zawieszenie przedawnienia podatku

Zgodnie z art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu z dniem wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe. Warunkiem jest, aby podatnik został o tym postępowaniu zawiadomiony, a podejrzenie popełnienia przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego wiązało się z niewykonaniem konkretnego zobowiązania podatkowego. Zawiadomienie powinno nastąpić najpóźniej z upływem terminu przedawnienia, zgodnie z art. 70c Ordynacji podatkowej.

Ważne jest rozróżnienie dwóch pojęć. Zawieszenie nie powoduje rozpoczęcia biegu terminu od nowa. Termin zostaje jedynie zatrzymany na czas trwania przeszkody, a następnie biegnie dalej. Przerwanie przedawnienia ma natomiast inny mechanizm i w określonych przypadkach prowadzi do biegu terminu od początku.

W praktyce kontrola celno-skarbowa może poprzedzać wszczęcie postępowania KKS albo dostarczać organowi materiału, na podstawie którego postępowanie zostanie zainicjowane. Sam fakt prowadzenia kontroli nie jest jednak automatycznie równoznaczny z zawieszeniem przedawnienia. Decydujące znaczenie ma spełnienie przesłanek wynikających z art. 70 § 6 pkt 1 oraz art. 70c Ordynacji podatkowej.

Trzy sytuacje, w których postępowanie KKS nie zatrzyma przedawnienia

Fakt wszczęcia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe nie zamyka jeszcze drogi do podniesienia zarzutu przedawnienia. W analizie należy uwzględnić przede wszystkim trzy sytuacje.

1. Brak zawiadomienia podatnika w wymaganym terminie

Organ powinien zawiadomić podatnika o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia oraz o jego przyczynie najpóźniej z upływem terminu przedawnienia. Zawiadomienie dokonane po tej dacie nie może skutecznie „odtworzyć” zobowiązania, które już wygasło. W sporach istotne jest ustalenie nie tylko daty sporządzenia pisma, lecz także prawidłowości i daty skutecznego zawiadomienia zgodnie z przepisami o doręczeniach.

2. Brak związku postępowania ze zobowiązaniem podatkowym albo instrumentalne wszczęcie postępowania karnego skarbowego

Postępowanie KKS nie może być wszczynane wyłącznie po to, aby zyskać dodatkowy czas na zakończenie postępowania podatkowego. Ponadto podejrzenie popełnienia czynu skarbowego musi wiązać się z niewykonaniem zobowiązania podatkowego, którego przedawnienie ma zostać zawieszone. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 24 maja 2021 r., sygn. I FPS 1/21, potwierdził, że sąd administracyjny może badać, czy wszczęcie postępowania karnego skarbowego nie miało charakteru instrumentalnego [3].

Ocena zależy od faktów. Znaczenie mogą mieć między innymi: moment wszczęcia postępowania, rzeczywiste czynności dowodowe, relacja między aktami podatkowymi i karnymi, okres bezczynności organu oraz brak konkretnych przesłanek wskazujących na możliwość popełnienia czynu zabronionego.

3. Wszczęcie postępowania po upływie terminu przedawnienia

Postępowanie wszczęte po przedawnieniu zobowiązania nie może skutecznie zawiesić terminu, który już upłynął. Jest to kwestia pozornie oczywista, lecz w sprawach wieloletnich błędy często dotyczą samego sposobu liczenia terminu, okresów zawieszenia oraz dat doręczeń. Ryzyko wzrasta przy rozliczeniach VAT, podatku dochodowego i podatku akcyzowego, gdy kontrola obejmuje kilka okresów rozliczeniowych.

Jak firma powinna przygotować obronę przed zarzutem zawieszenia przedawnienia

Obrona nie powinna ograniczać się do ogólnego twierdzenia, że postępowanie KKS było pozorne. Skuteczna argumentacja wymaga uporządkowania chronologii sprawy i zabezpieczenia dokumentów. W pierwszej kolejności warto przeanalizować:

• termin płatności podatku i pierwotną datę przedawnienia,
• wszystkie zdarzenia mogące zawieszać albo przerywać bieg terminu,
• datę wszczęcia postępowania KKS oraz treść postanowienia,
• datę, sposób i adresata zawiadomienia o zawieszeniu przedawnienia,
• czynności wykonane przez organ w postępowaniu karnym skarbowym,
• związek zarzutów karnoskarbowych z konkretną zaległością podatkową.

W przypadku spółek ważne jest również ustalenie, kto odbierał korespondencję i czy pełnomocnictwa były aktualne. Nieprawidłowości w doręczeniach mogą mieć bezpośredni wpływ na ocenę skuteczności zawiadomienia.

Znaczenie przedawnienia dla zarządu i ciągłości działalności

Spór o przedawnienie nie jest wyłącznie zagadnieniem proceduralnym. Może wpływać na wysokość rezerw finansowych, możliwość wypłaty dywidendy, relacje z finansującymi oraz ocenę ryzyka osobistej odpowiedzialności członków zarządu. Przedłużająca się sprawa podatkowa może także utrudniać transakcję sprzedaży przedsiębiorstwa, due diligence lub udział w postępowaniach przetargowych.

Faktem jest, że organ może prowadzić postępowanie podatkowe i karne skarbowe równolegle, jeśli istnieją ku temu podstawy prawne. Opinią wymagającą każdorazowej weryfikacji jest natomiast twierdzenie, że wszczęcie KKS było instrumentalne. Ocena taka musi wynikać z akt sprawy, a nie wyłącznie z bliskości daty wszczęcia postępowania i terminu przedawnienia.

W sprawach o istotnej wartości uzasadnione jest szybkie przeprowadzenie audytu procesowego obejmującego terminy, doręczenia i materiał dowodowy. Kopeć & Zaborowski wspiera przedsiębiorców w analizie ryzyk celno-skarbowych oraz w budowaniu strategii obrony na etapie kontroli, postępowania podatkowego i sądowego.

Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej, ponieważ ocena skutków wszczęcia postępowania KKS zawsze zależy od indywidualnego stanu faktycznego oraz kompletności akt.

Jeżeli analiza terminów lub działań organu wskazuje na ryzyko bezzasadnego zawieszenia przedawnienia, skontaktuj się z nami.

FAQ – Postępowanie KKS a przedawnienie podatku

Czy każde postępowanie KKS zawiesza przedawnienie podatku?

Nie. Konieczne jest spełnienie warunków z art. 70 § 6 pkt 1 oraz art. 70c Ordynacji podatkowej, w tym terminowe zawiadomienie podatnika. Podejrzenie popełnienia czynu skarbowego musi również wiązać się z niewykonaniem konkretnego zobowiązania podatkowego. W określonych sytuacjach możliwe jest też podważanie instrumentalnego charakteru wszczęcia postępowania.

Jak długo trwa zawieszenie przedawnienia z powodu postępowania KKS?

Co do zasady bieg terminu pozostaje zawieszony do dnia prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe. Termin przedawnienia biegnie dalej od dnia następującego po dniu prawomocnego zakończenia tego postępowania, a nie od początku.

Czy zawiadomienie o zawieszeniu przedawnienia musi zostać doręczone przed upływem terminu?

Podatnik powinien zostać zawiadomiony najpóźniej z upływem terminu przedawnienia. Kluczowe jest skuteczne zawiadomienie zgodnie z przepisami o doręczeniach, a nie wyłącznie sporządzenie lub nadanie pisma przez organ.

Czy można zakwestionować postępowanie KKS wszczęte tuż przed przedawnieniem?

Sama bliskość dat nie przesądza o bezskuteczności postępowania. Może jednak stanowić istotną okoliczność, zwłaszcza gdy postępowaniu nie towarzyszą realne czynności dowodowe ani konkretne podstawy podejrzenia popełnienia czynu zabronionego.

Czy przedawnienie podatku oznacza automatyczne zakończenie sprawy karnej skarbowej?

Nie zawsze. Przedawnienie zobowiązania podatkowego i przedawnienie karalności czynu skarbowego są odrębnymi instytucjami, uregulowanymi odpowiednio w Ordynacji podatkowej oraz Kodeksie karnym skarbowym.

Jakie dokumenty są najważniejsze przy badaniu przedawnienia?

Najważniejsze są: deklaracje podatkowe, zawiadomienia organu, potwierdzenia doręczeń, pełnomocnictwa, postanowienia o wszczęciu postępowania KKS oraz dokumentacja czynności prowadzonych przez organ.

Bibliografia

[1] Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, w szczególności art. 70 i art. 70c, tekst jednolity dostępny w Internetowym Systemie Aktów Prawnych.

[2] Ustawa z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy, tekst jednolity dostępny w Internetowym Systemie Aktów Prawnych.

[3] Uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 2021 r., sygn. I FPS 1/21, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych.

[4] Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 lipca 2012 r., sygn. P 30/11, OTK-A 2012/7/81.