Procedura celna 42 i import przez inne państwo UE: dlaczego to czerwona flaga w analizie ryzyka KAS?

17.08.2026

Procedura celna 42 to mechanizm pozwalający na zwolnienie z VAT importu towarów w państwie członkowskim ich wprowadzenia do Unii Europejskiej, jeżeli towary są następnie przemieszczane do innego państwa UE w ramach wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów. Cło jest rozliczane przy imporcie, natomiast VAT ma zostać rozliczony w państwie przeznaczenia towarów. Mechanizm jest legalny, ale wymaga spójnego udokumentowania całego łańcucha transakcji [1][2].

Dla Krajowej Administracji Skarbowej import przez inne państwo UE z zastosowaniem procedury 42 może być sygnałem podwyższonego ryzyka. Nie oznacza to automatycznie nieprawidłowości ani oszustwa. Taka struktura zwiększa jednak znaczenie dowodów dotyczących rzeczywistego transportu, statusu kontrahentów, rozliczenia VAT oraz ekonomicznego sensu transakcji.

Na czym polega procedura celna 42?

W praktyce procedura 42 dotyczy sytuacji, w której przedsiębiorca importuje towar przykładowo przez port w Niemczech, Niderlandach lub Belgii, a następnie przemieszcza go do Polski albo innego państwa członkowskiego. Przy odprawie celnej importer wykazuje, że import będzie bezpośrednio powiązany z wewnątrzwspólnotową dostawą.

Podstawę unijnego zwolnienia stanowi art. 143 ust. 1 lit. d dyrektywy VAT. Przepis przewiduje zwolnienie przy imporcie, gdy towary są wysyłane lub transportowane z państwa importu do innego państwa członkowskiego, a późniejsza dostawa korzysta ze zwolnienia właściwego dla wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów [1].

W polskiej ustawie o VAT import powiązany z następującą po nim dostawą wewnątrzwspólnotową jest objęty szczególnymi warunkami zwolnienia, w tym obowiązkami dokumentacyjnymi i identyfikacyjnymi importera [2]. Znaczenie mają również unijne przepisy celne regulujące zgłoszenie towarów do dopuszczenia do obrotu [3].

Dlaczego import przez inne państwo UE jest istotny w analizie ryzyka KAS?

Organy analizują przede wszystkim, czy konstrukcja transakcji odzwierciedla rzeczywisty obrót gospodarczy. W procedurze 42 rozdzielone są miejsce odprawy celnej, państwo rozliczenia VAT oraz często siedziby uczestników łańcucha dostaw. To utrudnia szybką weryfikację i wymaga wymiany informacji między administracjami podatkowymi.

W toku czynności analitycznych lub postępowania, którego elementem może być kontrola celno-skarbowa, KAS może porównywać dane z deklaracji celnych, plików JPK_VAT, informacji podsumowujących VAT-UE, systemu VIES, dokumentów transportowych oraz rozliczeń kontrahentów zagranicznych.

Za istotne sygnały ryzyka mogą zostać uznane w szczególności:

• brak dowodów, że towar opuścił państwo importu i dotarł do wskazanego państwa UE;
• rozbieżności między zgłoszeniem celnym, fakturą, listem przewozowym CMR, specyfikacją towaru i dokumentami magazynowymi;
• posługiwanie się nieaktywnym, nieważnym lub nieadekwatnym numerem VAT UE;
• brak rozliczenia wewnątrzwspólnotowego nabycia przez podmiot wskazany jako odbiorca;
• nietypowa marża, krótki czas działania kontrahenta albo brak zaplecza gospodarczego po jego stronie;
• brak uzasadnienia biznesowego dla wyboru państwa importu.

Sam wybór portu lub terminala w innym państwie członkowskim nie przesądza o nadużyciu. Może wynikać z dostępności połączeń morskich, warunków logistycznych, umów z operatorem portowym lub położenia magazynu. Przedsiębiorca powinien jednak być gotowy do wykazania tych okoliczności dokumentami i spójnym opisem procesu.

Trzy sytuacje, w których procedura 42 nie powinna sama w sobie przesądzać o ryzyku

Po pierwsze, import przez inny kraj UE może być gospodarczo uzasadniony, gdy towar trafia do unijnego centrum logistycznego, a następnie jest transportowany do Polski lub do klienta w innym państwie.

Po drugie, ryzyko istotnie ogranicza pełna identyfikowalność towaru. Chodzi o możliwość połączenia dokumentów celnych, numerów kontenerów, dokumentów przewozowych, przyjęcia do magazynu oraz faktur sprzedażowych.

Po trzecie, prawidłowe rozliczenie VAT przez wszystkich uczestników łańcucha nie eliminuje potrzeby kontroli, ale istotnie wzmacnia pozycję dowodową importera. Kluczowa jest zgodność danych, terminowość deklaracji i realność kontrahentów.

Konsekwencje zakwestionowania procedury 42

Jeżeli organ uzna, że warunki zwolnienia z VAT przy imporcie nie zostały spełnione, może zakwestionować zwolnienie i określić zaległość podatkową wraz z odsetkami. W zależności od ustaleń faktycznych mogą pojawić się także sankcje administracyjne oraz ryzyko odpowiedzialności karnej skarbowej osób odpowiedzialnych za rozliczenia.

Ryzyko może dotyczyć również zarządu. Szczególnego znaczenia nabiera podział obowiązków, obieg dokumentów, zasady zatwierdzania nowych kontrahentów i reakcja na sygnały ostrzegawcze. Brak procedur nie przesądza o odpowiedzialności, ale może utrudniać wykazanie dochowania należytej staranności.

Orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości UE wskazuje, że naruszenia formalne nie zawsze uzasadniają odmowę zwolnienia, jeżeli spełnione są warunki materialne. Inaczej oceniana jest sytuacja, gdy podatnik wiedział lub powinien był wiedzieć o uczestnictwie w oszustwie podatkowym [4][5]. Ocena zawsze zależy od konkretnych dowodów i stanu faktycznego.

Jak przygotować firmę na weryfikację KAS?

Przedsiębiorstwo korzystające z procedury 42 powinno okresowo audytować łańcuch importowy. Audyt powinien obejmować nie tylko dokumenty celne, lecz także podatkowe, handlowe i transportowe.

1. Zweryfikować numery VAT UE importera i odbiorców przed realizacją dostaw.
2. Ustalić, kto odpowiada za zgłoszenie celne, transport, magazynowanie oraz rozliczenie VAT.
3. Gromadzić dokumenty potwierdzające fizyczne przemieszczenie towaru do państwa przeznaczenia.
4. Porównywać dane z odprawy celnej z JPK_VAT, VAT-UE i ewidencją magazynową.
5. Dokumentować biznesowe przyczyny wyboru określonego kraju importu i operatora logistycznego.

Największym ryzykiem nie jest sama procedura 42, lecz brak możliwości odtworzenia pełnego, wiarygodnego i zgodnego z deklaracjami łańcucha dostaw. W przypadku wątpliwości dotyczących dokumentacji, rozliczeń lub działań organu warto skontaktować się z nami.

FAQ – procedura celna 42 i import przez inne państwo UE

Czy procedura celna 42 jest legalna?

Tak. Jest to przewidziany prawem unijnym mechanizm zwolnienia z VAT przy imporcie, pod warunkiem spełnienia wymogów dotyczących późniejszej wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów.

Czy import przez Niemcy lub Niderlandy oznacza automatyczną kontrolę KAS?

Nie. Import przez inne państwo UE może jednak zwiększyć prawdopodobieństwo weryfikacji, zwłaszcza gdy dane celne, transportowe i podatkowe są niespójne.

Jakie dokumenty są najważniejsze przy procedurze 42?

Kluczowe są zgłoszenie celne, faktury, dokumenty transportowe, potwierdzenia dostawy, dokumenty magazynowe, numery VAT UE oraz ewidencje i deklaracje VAT.

Czy brak listu CMR zawsze przekreśla zwolnienie z VAT przy imporcie?

Nie zawsze. Istotne jest wykazanie faktycznego przemieszczenia towarów do innego państwa UE całokształtem wiarygodnych dowodów.

Kto odpowiada za błędy w rozliczeniu procedury 42?

Odpowiedzialność zależy od roli poszczególnych podmiotów, treści umów, zakresu obowiązków oraz wiedzy o nieprawidłowościach. Ryzyko może dotyczyć importera, osób odpowiedzialnych za podatki i członków zarządu.

Czy KAS może kwestionować zwolnienie po kilku latach?

Tak, z uwzględnieniem terminów przedawnienia i zasad wynikających z przepisów podatkowych. Dlatego dokumentację należy przechowywać w sposób umożliwiający szybkie odtworzenie transakcji.

Bibliografia

1. Dyrektywa Rady 2006/112/WE z 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej, w szczególności art. 138 i art. 143.
2. Ustawa z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług, w szczególności art. 33a.
3. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 z 9 października 2013 r. ustanawiające unijny kodeks celny.
4. Wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 20 czerwca 2018 r., C-108/17, Enteco Baltic UAB.
5. Wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 14 lutego 2019 r., C-531/17, Vetsch Int. Transporte GmbH.

Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Ocena ryzyk związanych z procedurą 42 wymaga analizy konkretnego modelu dostaw, dokumentów oraz rozliczeń podatkowych.