Przemyt celny (art. 86 KKS): gdzie kończy się błąd w zgłoszeniu?

04.11.2026

Przemyt celny to czyn polegający na przywozie lub wywozie towaru bez jego przedstawienia organowi celnemu lub bez zgłoszenia celnego, z naruszeniem ciążącego obowiązku celnego, jeżeli skutkiem jest narażenie należności celnej na uszczuplenie. Odpowiedzialność za taki czyn przewiduje art. 86 Kodeksu karnego skarbowego (KKS) [1].

Dla przedsiębiorstwa zasadnicze znaczenie ma rozróżnienie pomiędzy błędem operacyjnym w dokumentacji a zachowaniem, które może zostać uznane za przestępstwo skarbowe albo wykroczenie skarbowe. Granica nie przebiega wyłącznie przez wysokość należności. Organy analizują również sposób działania, zakres obowiązków ciążących na importerze, eksporterze lub przedstawicielu celnym, kompletność dokumentów oraz to, czy nieprawidłowość była możliwa do wykrycia i skorygowania przed zwolnieniem towaru.

Na czym polega przemyt celny według art. 86 KKS?

Art. 86 § 1 KKS dotyczy sytuacji, w której sprawca, nie dopełniając ciążącego na nim obowiązku celnego, przywozi z zagranicy lub wywozi za granicę towar bez jego przedstawienia organowi celnemu lub zgłoszenia celnego, przez co naraża należność celną na uszczuplenie. Przepis obejmuje zatem przede wszystkim przypadki pominięcia obowiązków związanych z przedstawieniem lub zgłoszeniem towaru, a nie każdą nieścisłość w już złożonym zgłoszeniu [1].

W praktyce ryzyko może powstać m.in. wtedy, gdy transport przekracza granicę bez wymaganej procedury, część towaru nie zostaje ujawniona albo podmiot posługuje się dokumentacją, która nie odpowiada faktycznemu przebiegowi transakcji. Istotne jest, że samo narażenie należności celnej na uszczuplenie może wystarczyć do przypisania odpowiedzialności. Faktyczne uszczuplenie lub nieuiszczenie cła nie musi nastąpić.

W zależności w szczególności od wysokości narażonej należności celnej, w tym od ustawowego progu określonego w KKS, oraz od tego, czy zachodzi wypadek mniejszej wagi, sprawa może zostać zakwalifikowana jako przestępstwo skarbowe albo wykroczenie skarbowe. Sankcje mogą obejmować grzywnę, karę pozbawienia wolności albo obie te kary łącznie. W konkretnym stanie faktycznym możliwy jest także przepadek towaru [1].

Błąd w zgłoszeniu celnym a przemyt celny

Nie każda pomyłka w zgłoszeniu celnym oznacza przemyt. Błędny kod CN, nieprawidłowo określona wartość celna czy pomyłka dotycząca kraju pochodzenia mogą prowadzić do zakwestionowania rozliczeń, określenia należności celnych lub podatkowych, korekt i kontroli. Nie oznaczają jednak automatycznie, że doszło do czynu z art. 86 KKS.

Jeżeli towar został przedstawiony organowi, a zgłoszenie celne zostało złożone, lecz zawiera dane niezgodne z rzeczywistością, sama ta okoliczność nie przesądza jeszcze o zastosowaniu art. 87 KKS. Przepis ten dotyczy wprowadzenia właściwego organu w błąd w celu uzyskania zwrotu należności celnej albo zwolnienia od należności celnej, przez podanie danych niezgodnych ze stanem rzeczywistym lub posłużenie się nierzetelnymi dokumentami, jeżeli prowadzi to do narażenia należności celnej na uszczuplenie [1].

Podstawową różnicą jest więc charakter naruszenia. Art. 86 KKS odnosi się do pominięcia przedstawienia lub zgłoszenia towaru. Art. 87 KKS może znaleźć zastosowanie w szczególności wtedy, gdy sprawca wprowadza organ w błąd w celu uzyskania zwrotu lub zwolnienia od należności celnej. Ostateczna kwalifikacja zawsze zależy od materiału dowodowego, w tym korespondencji handlowej, dokumentów transportowych, faktur, specyfikacji towaru i danych z systemów celnych.

Trzy zastrzeżenia istotne dla przedsiębiorstwa

Korekta nie zawsze eliminuje ryzyko. Zmiana zgłoszenia celnego może być dopuszczalna na zasadach przewidzianych w unijnym kodeksie celnym, ale nie wyłącza automatycznie odpowiedzialności, jeżeli organ ustali, że wcześniej doszło do czynu zabronionego [2].
Błąd agencji celnej nie zamyka sprawy po stronie firmy. Podmiot zlecający odprawę powinien kontrolować dane przekazywane przedstawicielowi celnemu. Zakres odpowiedzialności zależy od modelu przedstawicielstwa, umowy oraz faktycznego podziału obowiązków.
Brak zamiaru nie oznacza braku konsekwencji. Czyny z art. 86 i art. 87 KKS są co do zasady umyślne, ponieważ KKS przewiduje odpowiedzialność za czyn nieumyślny tylko wtedy, gdy ustawa wyraźnie tak stanowi. Niedostateczny nadzór nad procesem może jednak wywołać konsekwencje celne, podatkowe i organizacyjne, nawet gdy nie ma podstaw do przypisania umyślnego działania.

Obowiązki przedsiębiorcy przy zgłoszeniu celnym

Unijny kodeks celny wymaga, aby osoba składająca zgłoszenie celne, deklarację do czasowego składowania, zgłoszenie skrócone albo przekazująca dane organom celnym zapewniła prawidłowość i kompletność przekazywanych informacji. Obowiązek obejmuje także autentyczność, prawidłowość i ważność dokumentów przedstawianych na potrzeby procedury celnej [2]. Przedsiębiorstwo powinno zatem dysponować procedurą weryfikacji kluczowych informacji przed odprawą.

Szczególnej kontroli wymagają: klasyfikacja taryfowa, wartość celna, pochodzenie towaru, ilość i masa towaru, warunki dostawy, pozwolenia, ograniczenia pozataryfowe oraz dokumenty potwierdzające preferencje celne. W przypadku towarów regulowanych dodatkowe ryzyko dotyczy m.in. sankcji gospodarczych, wymogów koncesyjnych, obrotu produktami podwójnego zastosowania oraz obowiązków akcyzowych.

Praktycznym narzędziem ograniczania ryzyka jest audyt transakcji o podwyższonej wartości lub nietypowej strukturze. Weryfikacja powinna obejmować nie tylko deklarację celną, ale również zgodność między fakturą, listem przewozowym, zamówieniem, specyfikacją magazynową i dokumentacją dostawcy.

Kontrola celno-skarbowa i konsekwencje dla zarządu

Kontrola celno-skarbowa może objąć dokumenty handlowe, ewidencje, dane elektroniczne oraz sposób realizacji procedur importowych i eksportowych. Postępowanie może prowadzić do określenia należności celnych, podatkowych i odsetek, a także do wszczęcia postępowania przygotowawczego w sprawie o przestępstwo lub wykroczenie skarbowe [3].

Dla zarządu ryzyko nie ogranicza się do kosztu doszacowania cła. Znaczenie mogą mieć również wstrzymanie lub niezwolnienie towaru, opóźnienia w łańcuchu dostaw, możliwość utraty preferencji celnych, obowiązek korekt rozliczeń oraz wpływ sprawy na relacje z bankami, kontrahentami i ubezpieczycielami. Odpowiedzialność karna skarbowa może dotyczyć osoby fizycznej, która na podstawie przepisu prawa, decyzji właściwego organu lub umowy zajmuje się sprawami gospodarczymi przedsiębiorstwa, w szczególności jego sprawami finansowymi. Może to obejmować także obowiązki związane z obsługą celną. Wynika to z art. 9 § 3 KKS [1].

W razie wykrycia nieprawidłowości kluczowe jest szybkie zabezpieczenie dokumentacji, ustalenie przebiegu procesu i ocena, czy możliwe jest skorygowanie rozliczeń. Działania podejmowane po wszczęciu kontroli wymagają ostrożności, ponieważ niespójne wyjaśnienia lub niekompletne materiały mogą pogłębić ryzyko procesowe.

Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Jeżeli analiza zgłoszeń, dokumentów transportowych lub ryzyka odpowiedzialności wymaga oceny konkretnego stanu faktycznego, napisz do nas.

FAQ: Przemyt celny (art. 86 KKS) – gdzie kończy się błąd w zgłoszeniu?

Czy błędny kod CN zawsze oznacza przemyt celny?

Nie. Błędna klasyfikacja taryfowa może skutkować korektą należności i odpowiedzialnością na innych podstawach, ale sama w sobie nie przesądza o przemycie z art. 86 KKS. Kluczowe jest, czy towar został zgłoszony i przedstawiony organowi celnemu.

Czy art. 86 KKS dotyczy także eksportu?

Tak. Przepis obejmuje zarówno przywóz towaru z zagranicy, jak i wywóz towaru za granicę z pominięciem obowiązków celnych.

Kto odpowiada za błąd popełniony przez agencję celną?

Odpowiedzialność zależy od okoliczności sprawy, rodzaju przedstawicielstwa celnego oraz realnego podziału obowiązków. Przedsiębiorstwo nie powinno zakładać, że zlecenie odprawy zewnętrznej agencji całkowicie usuwa jego ryzyko.

Czy można poprawić zgłoszenie celne po jego złożeniu?

Tak. Co do zasady unijny kodeks celny pozwala na zmianę zgłoszenia przed zwolnieniem towaru, z wyjątkami przewidzianymi w przepisach, m.in. gdy organ poinformował już o zamiarze przeprowadzenia kontroli towaru. W ograniczonym zakresie zmiana może być możliwa również po zwolnieniu towaru, aby umożliwić dopełnienie formalności celnych. Możliwość i zakres korekty zależą od etapu postępowania oraz działań organu celnego.

Jakie sankcje grożą za przemyt celny?

W zależności od kwalifikacji czynu i wysokości narażonej należności możliwe są grzywna, kara pozbawienia wolności albo obie kary łącznie. Sąd może również orzec przepadek towaru.

Czy dobrowolna zapłata cła kończy sprawę karną skarbową?

Nie zawsze. Zapłata należności może mieć znaczenie dla oceny sprawy, ale nie przesądza automatycznie o braku odpowiedzialności karnej skarbowej. Należy odrębnie ocenić przesłanki czynu oraz możliwość skorzystania z instytucji przewidzianych w KKS, w tym z czynnego żalu.

Bibliografia

[1] Ustawa z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy, w szczególności art. 4, art. 9, art. 86 i art. 87, tekst jedn. Dz.U. z 2024 r. poz. 628 ze zm., ISAP.

[2] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 952/2013 z dnia 9 października 2013 r. ustanawiające unijny kodeks celny, w szczególności art. 15, art. 139, art. 158 i art. 173, Dz.Urz. UE L 269 z 10.10.2013, wersja skonsolidowana.

[3] Ustawa z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej, tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 615 ze zm., ISAP.