Umowa o współdziałanie z KAS: czy chroni przed kontrolą?
18.11.2026
Umowa o współdziałanie z Krajową Administracją Skarbową jest instrumentem przewidzianym dla dużych podatników, który opiera relację z administracją na bieżącej współpracy, transparentności i zarządzaniu ryzykiem podatkowym. Nie daje jednak pełnego immunitetu na kontrolę. Jej zasadniczą korzyścią jest ograniczenie ryzyka wszczynania kontroli podatkowej i celno-skarbowej w zakresie podatków objętych umową, ale ustawodawca przewidział istotne wyjątki [1].
Dla zarządu oznacza to zmianę modelu działania: zamiast reagowania dopiero na wszczęte postępowanie firma powinna stale identyfikować i wyjaśniać ryzyka podatkowe. W praktyce umowa może ograniczyć koszty sporów oraz niepewność operacyjną, lecz wymaga dojrzałego systemu compliance i gotowości do udostępniania KAS szerokich informacji o rozliczeniach.
Czym jest umowa o współdziałanie z KAS?
Umowa o współdziałanie została uregulowana w Dziale IIC Ordynacji podatkowej. Jej celem jest zapewnienie przestrzegania prawa podatkowego w warunkach współpracy podatnika z Szefem Krajowej Administracji Skarbowej [1].
Co do zasady może ją zawrzeć podatnik, którego wartość przychodu wykazana w deklaracji podatkowej złożonej za rok podatkowy bezpośrednio poprzedzający rok złożenia wniosku przekroczyła równowartość 50 mln euro. Próg ten sprawia, że rozwiązanie jest skierowane przede wszystkim do dużych przedsiębiorstw. Zawarcie umowy poprzedza audyt wstępny, w ramach którego KAS ocenia m.in. skuteczność ram wewnętrznego nadzoru podatkowego.
Po zawarciu umowy podatnik podlega audytowi monitorującemu. Nie jest to zatem model „bez kontroli”, lecz model, w którym weryfikacja ma w większym stopniu charakter ciągły, oparty na dialogu i wcześniejszym identyfikowaniu problemów.
Czy umowa wyłącza kontrolę celno-skarbową?
Fakt prawny jest jednoznaczny: w okresie obowiązywania umowy o współdziałanie nie wszczyna się wobec podatnika kontroli podatkowej ani kontroli celno-skarbowej w zakresie podatków objętych umową [1]. Ochrona nie obejmuje więc automatycznie każdego obszaru aktywności przedsiębiorstwa, lecz tylko rozliczenia objęte zakresem porozumienia.
W praktyce oznacza to, że kontrola celno-skarbowa nie powinna zostać wszczęta wobec uczestnika programu w odniesieniu do podatków objętych umową, chyba że zachodzi jedna z ustawowych przesłanek wyłączających tę zasadę. Weryfikacja prowadzona w formule audytu monitorującego nadal pozostaje możliwa.
Ocena biznesowa zależy od konkretnego stanu faktycznego. Umowa może zmniejszać ryzyko nagłej, formalnej kontroli, ale nie zwalnia spółki z obowiązku prawidłowego prowadzenia ksiąg, dokumentowania transakcji i terminowego realizowania obowiązków podatkowych.
Trzy wyjątki: kiedy KAS może wszcząć kontrolę mimo umowy?
Art. 20zg Ordynacji podatkowej wskazuje trzy sytuacje, w których ograniczenie kontroli nie działa. Wyjątki należy interpretować ostrożnie, ponieważ dotyczą obszarów generujących wysokie ryzyko budżetowe lub karne.
- Kontrola dotyczy zasadności zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego w rozumieniu przepisów o VAT. Dotyczy to przede wszystkim weryfikacji zwrotów VAT, w tym zwrotów o znacznej wartości lub związanych z transakcjami transgranicznymi.
- Zachodzi uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego. W takim przypadku ryzyko nie ogranicza się do korekty podatku. Może obejmować odpowiedzialność osób odpowiedzialnych za sprawy gospodarcze i finansowe spółki na podstawie Kodeksu karnego skarbowego [3].
- Kontrola jest wszczynana na żądanie organu podatkowego innego państwa w przypadkach i trybie określonym w przepisach prawa podatkowego. Wyjątek ma znaczenie szczególnie dla grup działających międzynarodowo, realizujących transakcje wewnątrzgrupowe lub objętych wymianą informacji podatkowych.
Wskazane wyjątki pokazują, że umowa nie usuwa ryzyka kontroli w obszarach szczególnie wrażliwych. Zarząd powinien zwłaszcza monitorować rozliczenia VAT, przepływy międzynarodowe, dokumentację cen transferowych oraz sygnały mogące wskazywać na nieprawidłowości w obiegu dokumentów.
Jakie obowiązki tworzy umowa o współdziałanie?
Korzyść w postaci ograniczenia formalnych kontroli jest powiązana z obowiązkami organizacyjnymi. Podatnik powinien zapewnić KAS dostęp do informacji istotnych dla rozliczeń, informować o istotnych zagadnieniach podatkowych oraz utrzymywać skuteczne ramy wewnętrznego nadzoru podatkowego.
Praktyczne przygotowanie obejmuje w szczególności:
- przypisanie odpowiedzialności za raportowanie ryzyk podatkowych,
- regularne audyty procesów VAT, CIT, podatku u źródła i cen transferowych,
- wdrożenie procedur obiegu dokumentów i akceptacji transakcji,
- archiwizację dowodów gospodarczych, w tym dokumentacji potwierdzającej rzeczywisty charakter usług,
- ustalenie zasad szybkiej komunikacji między działami finansowymi, prawnymi, compliance i zarządem.
Brak realnego funkcjonowania tych mechanizmów może osłabić pozycję podatnika w relacji z KAS i zwiększyć ryzyko zakwestionowania prawidłowości rozliczeń. Sama dokumentacja formalna nie zastąpi praktycznego stosowania procedur.
Znaczenie umowy dla odpowiedzialności zarządu
Umowa o współdziałanie nie znosi odpowiedzialności członków zarządu ani innych osób zajmujących się sprawami gospodarczymi podmiotu. Jeżeli powstaną zaległości podatkowe, w określonych przypadkach aktualne pozostają reguły odpowiedzialności osób trzecich wynikające z Ordynacji podatkowej. Odpowiedzialność członka zarządu nie powstaje jednak automatycznie, lecz zależy od spełnienia ustawowych przesłanek. Przy podejrzeniu czynu zabronionego znaczenie mogą mieć również przepisy Kodeksu karnego skarbowego.
Z perspektywy zarządczej uczestnictwo w programie powinno być traktowane jako element systemu zarządzania ryzykiem, a nie jako gwarancja braku sporów z administracją. Szczególnej uwagi wymagają decyzje dotyczące agresywnego planowania podatkowego, rozliczeń z podmiotami powiązanymi oraz modeli biznesowych, których skutki podatkowe są niejednoznaczne.
Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Ocena skutków umowy o współdziałanie wymaga analizy zakresu porozumienia, rodzaju rozliczeń oraz aktualnego stanu faktycznego.
Przed podjęciem decyzji o przystąpieniu do programu lub w razie ryzyka wszczęcia kontroli warto przeanalizować dokumentację i procedury z doradcą, dlatego Napisz do nas.
FAQ: Umowa o współdziałanie z KAS a kontrola
Czy umowa o współdziałanie całkowicie zakazuje KAS przeprowadzania kontroli?
Nie. Ogranicza wszczynanie kontroli podatkowej i celno-skarbowej wyłącznie w zakresie podatków objętych umową. Ustawa przewiduje też trzy wyjątki, w tym dotyczące zwrotów VAT i uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego.
Czy audyt monitorujący jest kontrolą celno-skarbową?
Nie. Audyt monitorujący jest instrumentem przewidzianym w ramach umowy o współdziałanie. Służy bieżącej ocenie realizacji umowy, w tym prawidłowości rozliczeń i funkcjonowania wewnętrznego nadzoru podatkowego.
Kto może zawrzeć umowę o współdziałanie z KAS?
Co do zasady podatnik, którego wartość przychodu wykazana w deklaracji podatkowej za rok bezpośrednio poprzedzający rok złożenia wniosku przekroczyła równowartość 50 mln euro. Przed zawarciem umowy przeprowadzany jest audyt wstępny.
Czy umowa chroni przed kontrolą zwrotu VAT?
Nie. Kontrola zasadności zwrotu różnicy podatku lub zwrotu podatku naliczonego VAT należy do ustawowych wyjątków od ochrony wynikającej z umowy.
Czy podejrzenie przestępstwa skarbowego pozwala KAS wszcząć kontrolę?
Tak, jeżeli zachodzi uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa skarbowego lub wykroczenia skarbowego. W takiej sytuacji ograniczenie dotyczące wszczynania kontroli nie ma zastosowania.
Czy umowa o współdziałanie obejmuje automatycznie wszystkie podatki firmy?
Nie zawsze. Zakres ochrony należy oceniać według treści umowy oraz podatków, które zostały nią objęte. Weryfikacja powinna uwzględniać także charakter działalności i strukturę grupy.
Bibliografia
[1] Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, w szczególności Dział IIC oraz art. 20zg, tekst jednolity: Dz.U. z 2025 r. poz. 111 ze zm. [2] Ministerstwo Finansów, „Program Współdziałania”, materiały informacyjne dostępne w serwisie podatki.gov.pl. [3] Ustawa z dnia 10 września 1999 r. – Kodeks karny skarbowy, tekst jednolity: Dz.U. z 2025 r. poz. 633 ze zm. [4] Ustawa z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej, aktualny tekst dostępny w Internetowym Systemie Aktów Prawnych (ISAP).
Powiązane porady
Globalny podatek minimalny (Pillar Two): co sprawdzi KAS?
Globalny podatek minimalny (Pillar Two): co sprawdzi KAS?Odsetki od pożyczek w spółce: kiedy fiskus zakwestionuje koszt?
Odsetki od pożyczek w spółce: kiedy fiskus zakwestionuje koszt?Minimalny podatek CIT: które spółki są w grupie ryzyka?
Minimalny podatek CIT: które spółki są w grupie ryzyka?














